Cải cách quỹ quốc gia: bắt buộc thẩm tra tiến độ, bãi bỏ quy tắc 3 năm

2026-08-16

Chính phủ sẽ bắt buộc kiểm tra tiến độ và thẩm tra đối với các dự án sử dụng quỹ quốc gia. Trong khi xóa bỏ quy tắc giới hạn thời gian ở mức 3 năm để cho phép hỗ trợ dài hạn, những dự án kém hiệu quả sẽ bị chấm dứt giữa chừng. Chính phủ đề cao 'chi tiêu thông minh' nhằm góp phần nâng đỡ nền kinh tế.

Siết chặt quản lý quỹ

Ngân sách Nhật Bản theo nguyên tắc niên độ đơn, tức khoản đã ghi phải được chi hết trong năm tài khóa. Nếu sử dụng quỹ được tích lũy cho mục đích dự án cụ thể, có thể hỗ trợ vượt qua nhiều năm tài khóa trong trường hợp ngoại lệ. Vì có thể phân bổ ngân sách mà không cần qua thảo luận tại Quốc hội, dòng tiền cũng dễ trở nên thiếu minh bạch. Tính đến cuối năm tài khóa 2024, có 185 quỹ với số dư đạt 17.6 nghìn tỷ yên.

Chính quyền Sanae Takaichi đặt đầu tư tăng trưởng vào 17 lĩnh vực chiến lược làm trụ cột của chính sách kinh tế. Chính phủ sẽ xem xét hỗ trợ qua nhiều năm tài khóa để doanh nghiệp và các bên liên quan có thể quyết định đầu tư dài hạn với tầm nhìn trước mắt. Việc sử dụng quỹ là một trong những phương thức đó, và cơ chế này sẽ được rà soát từ ngân sách năm tài khóa 2027.

Mục tiêu hoàn thành ở từng giai đoạn

Trước hết, chính phủ sẽ bãi bỏ quy tắc 3 năm để có thể tiếp tục hỗ trợ một cách linh hoạt. Việc thẩm tra sẽ được siết chặt hơn, và nếu tiến độ không đạt yêu cầu thì việc giải ngân sẽ bị dừng lại, qua đó tạo mức độ hỗ trợ khác nhau tùy tình hình.

Chính phủ yêu cầu áp dụng phương thức stage gate, đặt ra mục tiêu hoàn thành ở từng giai đoạn cho từng dự án. Cứ sau một khoảng thời gian nhất định như 1 năm, sẽ kiểm tra xem dự án có đáp ứng các cửa ải hay không; nếu không đạt, hỗ trợ sẽ dừng lại. Những quỹ như 'Quỹ chiến lược không gian' với quy mô tổng cộng 1 nghìn tỷ yên đã áp dụng hình thức này, và sắp tới sẽ được bắt buộc đối với các quỹ khác.

Chính phủ cũng theo đuổi hiệu quả trong cách cấp vốn. Bên cạnh các khoản trợ cấp cấp phát một lần, chính phủ sẽ thúc đẩy sử dụng các công cụ tài chính như góp vốn và cho vay, với quan điểm coi trọng lợi nhuận từ đầu tư. Một tỷ lệ nhất định của lợi nhuận sẽ phải nộp vào ngân khố nhà nước.

Tăng cường giám sát thực thi

Giám sát tình hình thực thi cũng sẽ được tăng cường. Việc công bố chi tiêu và số dư sẽ được chuyển từ 1 lần mỗi năm sang theo quý. Điều kiện thành lập quỹ sẽ được làm rõ, và các quy định phòng chống gian lận cũng sẽ bị siết chặt hơn. Khi giao cho khu vực tư nhân thực hiện nghiệp vụ trợ cấp, cơ quan quản lý sẽ có thể kiểm tra nghiêm ngặt hơn tính phù hợp của bên nhận ủy thác. Chính phủ cũng tính tới sửa đổi Luật hợp lý hóa trợ cấp.

Số dư quỹ trước đây từng duy trì ở mức khoảng 2 nghìn tỷ yên mỗi năm, nhưng đã phình to do các hỗ trợ doanh nghiệp trong đại dịch virus corona mới. Chính quyền Fumio Kishida đã đặt ra quy tắc nguyên tắc áp dụng biện pháp ngân sách trong 3 năm để xem xét lại các quỹ đã phình to. Năm 2024, chính phủ cũng quyết định bãi bỏ 15 dự án đã hoàn thành vai trò. Với cuộc cải cách lần này, chính phủ muốn ngăn quỹ phình to trở lại.

Trong 'DOGE phiên bản Nhật Bản' nhằm rà soát các khoản ngân sách lãng phí của chính phủ, người dân cũng đã gửi ý kiến liên quan đến quỹ. Có những ý kiến như 'liệu việc kiểm tra của Quốc hội và người dân có đang bị suy yếu hay không' và 'nên phân bổ trọng tâm vào những dự án cần thiết'.

Ngân sách năm tài khóa 2027 sẽ là ngân sách đầu tiên do chính quyền Takaichi tự xây dựng từ đầu. Trong tiêu chuẩn yêu cầu sơ bộ được công bố vào cuối tháng 7, chính phủ đã gỡ bỏ trần ngân sách của từng bộ, tức ceiling, đối với các lĩnh vực liên quan đến tăng trưởng và quản lý khủng hoảng. Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama cho biết: 'Đây là một bước đột phá mang tính biểu tượng cho bước ngoặt của thời đại. Không còn thứ gì có thể gọi là ceiling nữa.'

Nếu mở rộng tài khóa một cách vô độ, áp lực lên đồng yên mất giá và lãi suất tăng có thể sẽ càng mạnh hơn. Để chính quyền Takaichi duy trì được niềm tin của thị trường, việc cải cách các quỹ đóng vai trò là nơi tiếp nhận đầu tư tăng trưởng sẽ là phép thử then chốt.

Nếu bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ nhé.