Gánh nặng từ những khó khăn của người đi trước đè nặng lên tranh luận thuế tiêu dùng của LDP

2026-08-15

Ký ức cay đắng khi áp dụng

Cuộc tranh luận về thuế tiêu dùng trong Đảng Dân chủ Tự do không chỉ dừng ở việc ủng hộ hay phản đối chính sách này, mà còn một lần nữa làm nổi bật sức nặng của lịch sử tích lũy trong nội bộ đảng. Bà Yuko Obuchi, cựu chủ tịch Ủy ban Chiến lược Bầu cử, đã rời nhóm lãnh đạo 'Inner' của Hội đồng Nghiên cứu Thuế vào tháng 7. Nguyên nhân là bà phản đối đề xuất của chính phủ về việc ấn định thuế tiêu dùng đối với thực phẩm ở mức 1% trong 2 năm.

Nhìn lại lịch sử thuế tiêu dùng, người ta có thể liên tưởng đến những trăn trở trong nội bộ đảng. Cha của bà, ông Keizo Obuchi, từng giữ chức Chánh văn phòng Nội các trong chính quyền của ông Noboru Takeshita, chính quyền đã tạo ra thuế tiêu dùng 3% vào tháng 4-1989. Đây là một phần trong nỗ lực chuẩn bị cho quá trình già hóa dân số nhanh chóng và cải cách thuế, nhưng ông không chỉ chịu chỉ trích từ dư luận và phe đối lập mà còn từ chính nội bộ Đảng Dân chủ Tự do. Khi đó, bà Yuko Obuchi mới vừa vào trung học.

Những người đảm nhiệm công việc thực thi là 'bảy đại thần' của phe Takeshita. Ngoài ông Obuchi, danh sách còn có ông Ryutaro Hashimoto, phó tổng thư ký đảng; ông Ichiro Ozawa, phó Chánh văn phòng Nội các; ông Seiroku Kajiyama, Bộ trưởng Nội vụ; ông Koozoo Watanabe, chủ tịch Ủy ban đối sách Quốc hội; và ông Keiwa Okuda, chủ tịch Ủy ban Ngân sách Hạ viện. Ông Tsutomu Hata trở thành thành viên điều hành của Ủy ban đặc biệt Hạ viện do ông Shin Kanemaru đứng đầu. Nội các Takeshita, vốn thúc đẩy việc áp dụng bằng mọi giá, đã kết thúc trong thời gian ngắn ngủi.

Đánh đổi của tăng thuế và cầm quyền

Ông Hashimoto sau đó trở thành thủ tướng và nâng thuế suất lên 5% vào năm 1997. Ông thất bại trong cuộc bầu cử Thượng viện năm sau và từ chức, rồi ông Obuchi kế nhiệm. Trong thời gian làm thủ tướng năm 1999, ông Obuchi từng khiến những người xung quanh kinh ngạc khi nói tại tỉnh Ehime, nơi ông đang công tác, rằng 'tôi đã trở thành vua nợ lớn nhất thế giới'. Khi đó, Nhật Bản đang buộc phải tăng phát hành trái phiếu chính phủ để ứng phó với khủng hoảng tài chính. Cựu Thứ trưởng Tài chính Koichi Hosokawa, người từng làm thư ký riêng cho ông trong thời gian ông giữ chức Chánh văn phòng Nội các và Thủ tướng, đã tiết lộ bối cảnh này.

Ông Hosokawa cho rằng có thể ông Obuchi đã liên hệ lời nói của mình với Takahashi Korekiyo. Takahashi là bộ trưởng Tài chính bị ám sát, người trong thập niên 1930 đã chọc giận quân đội khi cố gắng kiềm chế sự phình to của chi phí quân sự. Chính sách tài khóa là vấn đề quốc gia có thể chi phối cả vận mệnh của các chính trị gia, và ông Obuchi từng nói rằng 'lần này dù nới lỏng tài khóa, tôi vẫn hiểu rất rõ rằng kỷ luật phải được giữ nghiêm túc. Chính vì vậy mà tôi quyết tâm thực hiện'. Năm sau phát biểu đó, ông Obuchi lâm bệnh.

Những bài toán tài khóa còn dang dở

Nếu nhìn xa hơn về thập niên 1970, Thủ tướng Masayoshi Ohira cũng cảm thấy trách nhiệm nặng nề vì đã mở đường cho việc phát hành ồ ạt trái phiếu chính phủ thâm hụt khi còn là bộ trưởng Tài chính. Ông tranh cử Hạ viện với cam kết đưa vào 'thuế tiêu dùng phổ thông', nhưng đã từ bỏ trong chiến dịch và Đảng Dân chủ Tự do mất đa số. Sau đó, Quốc hội thông qua nghị quyết bất tín nhiệm nội các, và ông đột ngột qua đời trong thời gian diễn ra cuộc bầu cử đồng thời Hạ viện và Thượng viện. Phải mất gần 10 năm sau đó, thuế tiêu dùng mới được đưa vào.

Khi nâng thuế suất từ 5% lên 10%, Thủ tướng Shinzo Abe cũng giải thích rằng 'chúng tôi sẽ hoàn thành trách nhiệm bàn giao hệ thống an sinh xã hội cho thế hệ sau, đồng thời bảo đảm niềm tin của thị trường và cộng đồng quốc tế đối với đất nước'. Dù hai lần hoãn, ông vẫn không đi tới quyết định giảm thuế. Cuộc thảo luận về việc áp thuế tiêu dùng được đẩy mạnh sau khi thâm hụt tài khóa trở nên nghiêm trọng trong bối cảnh khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970. Tổng dư nợ dài hạn của chính quyền trung ương và địa phương khi ông Obuchi làm thủ tướng vào khoảng 600 nghìn tỷ yen, nhưng hiện đã vượt 1.300 nghìn tỷ yen. Trong phần lớn thời gian đó, Đảng Dân chủ Tự do nắm quyền.

Thủ tướng Sanae Takaichi coi việc giảm thuế với thực phẩm là 'nguyện vọng lâu nay' và đã quyết định hạ thuế tiêu dùng lần đầu tiên. Trong bối cảnh lo ngại về nguồn cung dầu thô từ Trung Đông vẫn kéo dài, đây là một quyết định khác với chính quyền Ohira. Câu hỏi đặt ra là bà đã nhìn nhận sức nặng của vấn đề này đến mức nào, so với nỗi lo về nợ nần mà ông Obuchi từng mang trong mình. Tại hội trường tầng 8 của Đảng Dân chủ Tự do, nơi đã bầu bà Takaichi làm chủ tịch thứ 29, các bức chân dung của những đời chủ tịch trước được treo dọc theo tường. Những người đi trước sẽ nhìn nhận quyết định lần này như thế nào.

Nếu bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ nhé.