Can thiệp phối hợp mua yên sau 28 năm, buộc Nhật Bản phải đổi hướng chính sách

2026-08-12

Tẩu hút thuốc bằng lõi ngô của MacArthur

Tòa nhà trụ sở chính của Dai-ichi Life Insurance, nằm dọc hào Hibiya ở phía đông Hoàng cung, đã bị Bộ Chỉ huy Tối cao lực lượng Đồng minh tiếp quản sau khi chiến tranh kết thúc. Tầng 6 vẫn lưu giữ văn phòng làm việc của nguyên soái MacArthur, cựu Tổng tư lệnh tối cao lực lượng Đồng minh, trong nguyên trạng bầu không khí thời đó. Điểm thu hút là bản sao chiếc tẩu hút thuốc bằng lõi ngô mà MacArthur thường dùng. Chiếc tẩu này được làm bằng lõi ngô đã tách hạt, phơi khô rồi khoét rỗng bên trong; nó lớn hơn và nặng hơn loại bằng gỗ, mang vẻ thô mộc. MacArthur được cho là đã chú ý đến hiệu ứng lên ảnh, và dùng ống dài của chiếc tẩu như một que chỉ huy ngoài chiến trường. Ngày 30/8/1945, ông đáp xuống sân bay Atsugi với chiếc tẩu ngậm trên miệng, khắc họa rõ nét thất bại của Nhật Bản.

Cách ứng phó mà Summers thúc ép

Hơn nửa thế kỷ sau, vào tháng 6/1998, Nhật Bản đang ở tâm bão của một cuộc khủng hoảng tài chính khi vấn đề nợ xấu trở nên nghiêm trọng hơn. Trên thị trường ngoại hối, lực bán yên gia tăng, thúc ép chính phủ phải đưa ra biện pháp căn cơ để ổn định tài chính, và tỷ giá đồng yên từ mức 110 yên đổi 1 USD vào tháng 6/1997 đã rơi xuống 146 yên chỉ sau một năm. Bước ngoặt đến vào ngày 17/6/1998. Nhật Bản và Mỹ cùng can thiệp phối hợp mua yên, bán USD, chặn đứng đà mất giá không đáy của đồng yên. Thủ tướng Ryutaro Hashimoto và Tổng thống Bill Clinton nhất trí rằng đồng yên mạnh và sự ổn định của thị trường là quan trọng đối với kinh tế châu Á và thế giới, đồng thời Nhật Bản cam kết đẩy nhanh xử lý nợ xấu. Người đến thăm Nhật vào ngày hôm sau là Larry Summers, khi đó là Thứ trưởng Tài chính Mỹ 43 tuổi. Ông vừa rời Đại học Harvard vào tháng 2 năm nay sau vụ Epstein, nhưng đã nổi tiếng là thần đồng khi trở thành giáo sư có biên chế rất trẻ. Phong thái khô khan của ông không ít lần bị nhìn nhận là kiêu ngạo, hống hách.

Đối diện phía Nhật là Thứ trưởng Tài chính Eisuke Sakakibara, nhưng Summers không bận tâm đến trật tự thứ bậc. Ông gặp Ngoại trưởng Kozo Obuchi, Bộ trưởng Tài chính Mitsuru Matsunaga, Thống đốc BOJ Yasuo Hayami, ông Kiichi Miyazawa và nhiều người khác theo lịch dày đặc từng phút, liên tục thúc ép Nhật Bản phải hành động. Kết quả là ông đã kéo được cam kết xử lý sớm nợ xấu. Khoảng một tháng sau chuyến thăm Nhật, Summers nhận được một món quà lưu niệm từ Harvard. Bên trong là chiếc tẩu bằng lõi ngô vốn gắn liền với tên tuổi MacArthur, và cũng có cách nhìn nửa mỉa mai rằng cách hành xử của ông trong thời gian ở Nhật khiến người ta liên tưởng đến người nắm quyền tối cao của nước Nhật bại trận.

Can thiệp phối hợp sau 28 năm

Mùa hè 81 năm sau khi chiến tranh kết thúc, tỷ giá yên với USD tiếp tục lùi xuống các mức 155 yên rồi 160 yên. Mỗi lần như vậy, Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama và Thứ trưởng Tài chính Atsushi Mimura lại phát tín hiệu cảnh báo, nhưng dù thị trường liên tục chứng kiến các đợt can thiệp mua yên, xu hướng mất giá vẫn không dừng lại. Cuối tháng 7, Nhật Bản đã chuyển sang can thiệp phối hợp với Mỹ. Đây là lần đầu tiên sau 28 năm, kể từ khi Summers đến Nhật năm 1998, hai nước cùng nhau mua vào để hỗ trợ đồng yên.

Dù vậy, còn quá sớm để xem đây là hình mẫu hoàn chỉnh của một liên minh tiền tệ Nhật-Mỹ. Cục diện Nhật không thể tự mình ghìm đà giảm của đồng yên và phải tìm kiếm sự hỗ trợ từ Mỹ vẫn lặp lại như năm 1998. Ngày 2, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với báo giới rằng ông đã thực hiện các biện pháp can thiệp ngoại hối mua peso Argentina, can thiệp quân sự vào Venezuela và cứu trợ Intel bằng cách rót vốn sau khi nhậm chức, rồi xếp đợt can thiệp phối hợp mua yên lần này vào cùng một nhóm. Ông nói Nhật Bản đã tìm đến sự giúp đỡ trước áp lực đồng yên yếu đi, và giải thích đây là một thỏa thuận mang lại lợi ích tiền bạc cho Mỹ.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng cho biết trong cuộc phỏng vấn với tờ báo này ngày 4 rằng, xét đến khủng hoảng tiền tệ 1997-1998, nhiều đồng tiền châu Á có liên hệ với đồng yên, đó là bối cảnh của đợt can thiệp. Trong một cuộc phỏng vấn với CNBC, ông còn nói rằng nếu Nhật Bản tiếp tục thực thi các chính sách phù hợp trong thời gian tới, đồng yên sẽ quay lại mức giá cân bằng bình thường hơn. Nói cách khác, ông đã dùng khoảng thời gian giành được nhờ can thiệp để buộc Nhật Bản phải ứng phó về chính sách.

28 năm trước, mọi người cũng đều biết cần phải làm gì. Tăng tốc xử lý nợ xấu là việc cấp bách, nhưng trước phản ứng mạnh đối với việc dùng vốn công để xử lý các công ty chuyên tài chính nhà ở, chính quyền Hashimoto không thể đưa ra biện pháp căn bản. Sau đó, qua vụ đổ vỡ của Ngân hàng Tín dụng Dài hạn Nhật Bản và các diễn biến khác, suy thoái giảm phát ngày càng trầm trọng. 'Cửa sổ cơ hội' mà Summers từng nói khi đó đến nay vẫn còn nặng trĩu. Chính phủ và đảng cầm quyền hẳn cũng hiểu rằng việc chậm bình thường hóa lãi suất và nới lỏng kỷ luật tài khóa đang kéo theo lực bán yên. Thời gian mở ra từ can thiệp phối hợp cần được dùng cho một cuộc đổi hướng chính sách.

Nếu bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ nhé.