Chu Dung Cơ, người dẫn dắt cải cách thị trường hóa, qua đời ở tuổi 96

2026-08-12

Cựu thủ tướng Trung Quốc Chu Dung Cơ đã qua đời ngày 12. Ông được biết đến là người dẫn dắt các cải cách nhằm khắc phục những bất cập của nền kinh tế kế hoạch và đưa nguyên tắc thị trường vào nền kinh tế.

Chủ trương tăng trưởng cao trong thời kỳ làm thủ tướng

Ông Chu nhậm chức thủ tướng vào tháng 3/1998. Trước nền kinh tế Trung Quốc có nguy cơ chững lại do tác động của cuộc khủng hoảng tài chính châu Á, ông đã chuyển hướng sang chính sách tài khóa mở rộng. Năm 2001, Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), qua đó thu hút đầu tư vào Trung Quốc và tạo nền tảng cho giai đoạn tăng trưởng cao.

Trên nền tăng trưởng mạnh, Trung Quốc đã cắt giảm khoảng 40 triệu lao động trong ngành sản xuất quốc doanh và tái cơ cấu 40 bộ, cơ quan trung ương xuống còn 29. Ông cũng thúc đẩy xử lý nợ xấu tại bốn ngân hàng quốc doanh lớn, qua đó xây nền tảng để Trung Quốc vươn lên thành 'công xưởng của thế giới' và được gọi là 'hoàng đế kinh tế'.

Mặt được, mặt chưa được của cải cách và ảnh hưởng để lại

Trong khi đó, cũng có ý kiến cho rằng các cải cách của ông Chu đã dẫn tới gia tăng thất nghiệp và nới rộng khoảng cách giàu nghèo. Trong cải cách thuế do ông chủ trì thời còn là phó thủ tướng, nguồn thu của chính quyền địa phương đã được chuyển về trung ương, và quan điểm cho rằng điều này làm trầm trọng thêm tình trạng tài chính địa phương vẫn còn khá phổ biến. Các địa phương sau đó phụ thuộc vào doanh thu từ bán quyền sử dụng đất, được cho là đã dẫn tới phát triển tràn lan, hủy hoại môi trường và giá bất động sản tăng vọt.

Xuất thân của ông rất khó khăn. Cha ông đã qua đời trước đó, còn mẹ ông mất khi ông còn nhỏ. Ông từng nói rằng trong nghịch cảnh, mình đã hình thành nên 'tư duy độc lập'. Ông cũng nổi bật về trí tuệ từ nhỏ, như việc có thể thuộc lòng Thủy Hử khi còn học tiểu học.

Tháng 10/2000, ông thăm Nhật Bản và nói rằng 'mong muốn lấy lịch sử làm gương, hướng tới tương lai, xây dựng quan hệ hữu nghị kéo dài qua nhiều thế hệ'. Ông kêu gọi một quan hệ Trung-Nhật mang tính hướng tới tương lai. Trong một chương trình của TBS, ông xuất hiện trong phần đối thoại trực tiếp với người dân và cuối cùng đã trình diễn đàn hồ cầm - nhạc cụ ông yêu thích.

Cải cách doanh nghiệp nhà nước do ông Chu thúc đẩy cũng là một thách thức mà ban lãnh đạo Tập Cận Bình hiện nay vẫn đang đối mặt. Năm 2013, ông xuất bản 'Chu Dung Cơ Thượng Hải giảng thoại thực lục', tập hợp các bài phát biểu thời còn đứng đầu Thượng Hải, và tại buổi ra mắt tổ chức ở Đại lễ đường Nhân dân, nhiều người theo khuynh hướng cải cách từng chịu ảnh hưởng đã tới dự. Hiện nay, xu hướng 'nhà nước tiến, tư nhân lùi' đang diễn ra khi doanh nghiệp nhà nước được ưu ái còn doanh nghiệp tư nhân bị chèn ép, khiến cải cách cơ cấu chậm lại.

Nếu bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ nhé.