Chính quyền Takaichi điều chỉnh để bảo đảm nguồn tài chính cho việc giảm thuế thực phẩm, quy mô 5 nghìn tỷ yen mỗi năm

2026-08-08

Nguồn tài chính và góc nhìn thị trường

Chính quyền Takaichi đang khẩn trương bảo đảm nguồn tài chính quy mô 5 nghìn tỷ yen mỗi năm cho việc giảm thuế tiêu dùng đối với thực phẩm, biện pháp dự kiến chỉ áp dụng trong 2 năm từ tháng 4/2027. Nếu nhìn vào tiền lệ vận hành chính quyền trong quá khứ, khi giảm thuế có thời hạn được triển khai trước còn tranh luận về nguồn tài chính không theo kịp phía sau, một bước đi thiếu chuẩn bị có thể làm dấy lên sự hoài nghi trong công chúng.

Tại cuộc họp của giới kinh tế ngày 5, khi chính phủ quyết định phương hướng giảm thuế, các lo ngại về điều hành tài khóa đã xuất hiện dồn dập. Nhiều ý kiến như 'khó có thể đưa mức thuế từ 1% trở lại 8% trong một bước' hay 'nếu không nêu rõ nguồn tài chính thì rất khó xử' đã được nêu ra, đồng thời quan điểm cảnh giác trước khả năng lãi suất dài hạn tăng cũng lan rộng.

Thủ tướng Takaichi coi việc giảm thuế tiêu dùng là giải pháp tạm thời cho tới khi hệ thống trợ cấp mới gắn với thu nhập được triển khai đầy đủ vào năm tài khóa 2029. Bà cho biết sẽ tự chịu trách nhiệm đưa thuế suất trở lại sau 2 năm kể từ khi bắt đầu giảm thuế, đồng thời giải thích rằng nguồn tài chính sẽ được bảo đảm 'không dựa vào trái phiếu đặc biệt để có thể giành được sự tin cậy của thị trường'.

Bà nêu khả năng tận dụng các khoản thu ngoài thuế như rà soát lại các biện pháp thuế đặc biệt, trợ cấp và thặng dư của Quỹ đặc biệt tài chính ngoại hối, nhưng các biện pháp cụ thể vẫn đang ở giai đoạn tiếp tục chốt lại.

Lịch sử giảm thuế và điều hành chính quyền

Sau khi bong bóng kinh tế vỡ, các chính quyền kế tiếp nhau đã nhiều lần dùng giảm thuế như một biện pháp kích thích kinh tế. Tuy vậy, không ít trường hợp phương hướng về thời hạn và nguồn tài chính thay đổi liên tục, không giúp nâng đỡ chính quyền. Cũng có trường hợp cuối cùng phải cầm cự bằng trái phiếu chính phủ thâm hụt.

Chính quyền Hosokawa Morihiro của liên minh phi LDP đã bất ngờ đưa ra ý tưởng vào tháng 2/1994 để sửa thuế tiêu dùng thành 'thuế phúc lợi quốc dân' với thuế suất 7%. Kế hoạch này còn bao gồm phương án đi trước bằng gói giảm thuế tổng cộng 6 nghìn tỷ yen, chủ yếu đối với thuế thu nhập và thuế cư trú, nhưng bị rút lại do phản ứng dữ dội trong nội bộ cầm quyền. Dù gói giảm đặc biệt đối với thuế thu nhập và thuế cư trú vẫn được giữ, chính quyền Hosokawa đã từ chức vào tháng 4 cùng năm.

Trong chính quyền liên minh giữa Đảng Dân chủ Tự do, Đảng Xã hội và Shinshuto Sakigake được thành lập vào tháng 6 cùng năm, Thủ tướng Murayama Tomiichi tiếp tục giảm thuế thu nhập. Chính phủ triển khai cách xử lý thống nhất tăng - giảm thuế, theo đó giảm thuế được thực hiện trước rồi bù đắp bằng việc tăng thuế tiêu dùng vào năm 1997. Trong các năm tài khóa 1994 đến 1996, trước khi thuế tiêu dùng được tăng, chính phủ đã phát hành khoảng 8 nghìn tỷ yen trái phiếu đặc biệt giảm thuế có kỳ hạn hoàn trả ngắn để bù đắp tạm thời.

Dưới thời chính quyền Hashimoto Ryutaro, cùng với khủng hoảng tiền tệ châu Á năm 1997 và vụ phá sản của Yamaichi Securities, tình trạng rối loạn trong chính sách giảm thuế càng nổi bật. Tháng 12/1997, ông công bố gói giảm thuế đặc biệt quy mô tổng cộng khoảng 2 nghìn tỷ yen đối với thuế thu nhập và thuế cư trú, và thực thi vào tháng 2/1998, nhưng đến tháng 4 cùng năm lại bổ sung thêm quy mô 2 nghìn tỷ yen. Tại cuộc bầu cử Thượng viện tháng 7/1998, ông đề cập đến cải cách thuế mang tính lâu dài, nhưng sau đó liên tục điều chỉnh phát biểu, khiến lời giải thích thay đổi nhiều lần. Đảng Dân chủ Tự do không xóa được cảm giác mất lòng tin, dẫn đến thất bại và ông phải từ chức.

Sau đó, Thủ tướng Obuchi Keizo khởi động vào năm 1999 việc giảm thuế định suất, tức giảm đồng loạt 20% thuế thu nhập như một biện pháp giảm thuế vĩnh viễn, không ấn định thời hạn. Từ thời điểm này, lượng phát hành trái phiếu chính phủ thâm hụt tăng rõ rệt, và chính sách giảm thuế định suất kéo dài 8 năm cho tới năm 2007 dưới thời chính quyền Abe Shinzo nhiệm kỳ đầu.

Thách thức của chính quyền Takaichi

Gần đây hơn, vào tháng 10/2023, khi đó Thủ tướng Kishida Fumio đã nêu khẩu hiệu 'hoàn trả cho người dân thành quả tăng thu ngân sách' và dẫn dắt việc giảm thuế thu nhập cùng thuế cư trú. Ông giải thích rằng sẽ dùng phần thu ngân sách tăng thêm trong 2 năm đến hết năm tài khóa 2022, nhưng việc trì hoãn tăng thuế quốc phòng cũng khiến xuất hiện quan điểm rằng chính sách này thiên về giảm gánh nặng trước mắt. Trong cuộc thăm dò dư luận của Nikkei tháng 10/2023, tỷ lệ đánh giá 'phù hợp' cho biện pháp đối phó giá cả tăng chỉ dừng ở 24%, cho thấy sự đồng thuận không lan rộng. Tỷ lệ ủng hộ nội các từ tháng 12 cùng năm rơi xuống mức 20%, và ông đã quyết định không tranh cử trong cuộc bầu cử chủ tịch LDP năm 2024.

Chính quyền Takaichi vạch ra chiến lược tăng trưởng, theo đó khu vực công và tư sẽ đầu tư 370 nghìn tỷ yen vào 17 lĩnh vực chiến lược đến năm tài khóa 2040. Cuối năm nay, chính phủ sẽ sửa đổi 3 văn kiện liên quan đến an ninh, đồng thời tổng hợp kế hoạch tăng chi quốc phòng mới. Khi áp lực mở rộng chi tiêu ngày càng mạnh, tâm điểm sẽ là cách bảo đảm nguồn tài chính cho việc giảm thuế thực phẩm.

Trong nội bộ chính phủ và đảng cầm quyền, phương án dùng thặng dư của quỹ đặc biệt ngoại hối cũng đã nổi lên, nhưng quỹ này cũng đang được sử dụng làm nguồn cho việc tăng chi quốc phòng nên việc điều chỉnh không hề dễ dàng. Việc đưa ra quyết định trong bối cảnh nhắm tới cuộc bầu cử chủ tịch LDP năm 2027 và cuộc bầu cử Thượng viện năm 2028 cũng là điều không thể tránh.

Một quan chức chính phủ cho biết, chính phủ có chủ trương không lập ngân sách bổ sung quy mô lớn trên 10 nghìn tỷ yen như những năm gần đây, và nguồn tài chính cần cho việc giảm thuế tiêu dùng nhỏ hơn con số đó. Thủ tướng Takaichi nêu quan điểm thoát khỏi cách điều hành tài khóa phụ thuộc vào ngân sách bổ sung, đồng thời cho rằng việc siết chặt chi tiêu sẽ giúp kiềm chế lượng phát hành trái phiếu chính phủ mới thấp hơn năm trước. Tuy nhiên, sau trận động đất xảy ra ở Kumamoto vào cuối tháng 7, trong Quốc hội bất thường vào mùa thu đã xuất hiện tiếng nói mạnh hơn từ cả phe cầm quyền lẫn đối lập yêu cầu lập ngân sách bổ sung. Trong nội bộ LDP cũng vẫn còn những câu hỏi như 'nếu không tăng phát hành trái phiếu đặc biệt thì sẽ xoay xở thế nào'.

Nếu bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ nhé.