Xuất khẩu Hàn Quốc và Đài Loan tăng nhờ nhu cầu đặc biệt với bán dẫn AI, Nhật Bản tụt lại

2026-08-07

Giá trị xuất khẩu của Hàn Quốc và Đài Loan trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 6 lần đầu tiên vượt Nhật Bản. Trong khi Hàn Quốc và Đài Loan tăng mạnh nhờ làn sóng nhu cầu đối với bán dẫn cho trí tuệ nhân tạo (AI), Nhật Bản dù có thế mạnh về vật liệu và thiết bị sản xuất liên quan đến bán dẫn vẫn chỉ hưởng lợi hạn chế. Diễn biến này phản ánh thực trạng Nhật Bản đang chậm hơn trong việc cung ứng các sản phẩm cuối cùng được thế giới cần đến.

Vi mạch dẫn dắt

Dựa trên số liệu thương mại của Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan cùng dữ liệu từ Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO) và cơ sở dữ liệu UN Comtrade của Liên Hợp Quốc, chúng tôi phân tích xu hướng theo từng mặt hàng quy đổi sang đô la Mỹ. Quá trình này có sự phối hợp của Mitsubishi UFJ Research and Consulting.

Kết quả cho thấy trong 6 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu của Nhật Bản đạt 384,4 tỷ đô la, thấp hơn mức 496,3 tỷ đô la của Hàn Quốc và 416,6 tỷ đô la của Đài Loan. Xuất khẩu của Nhật Bản tăng chưa đầy 10% so với cùng kỳ năm trước, trong khi Hàn Quốc và Đài Loan ghi nhận mức tăng gần 50%.

Đằng sau diễn biến này là sự bùng nổ nhu cầu với bán dẫn dành cho AI. Tại Đài Loan, Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. (TSMC) đảm nhiệm sản xuất bán dẫn tiên tiến, còn ở Hàn Quốc là Samsung Electronics và SK Hynix.

Trong nửa đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu vi mạch của Hàn Quốc đạt 149 tỷ đô la và của Đài Loan đạt 133,2 tỷ đô la. Tỷ trọng của mặt hàng này trong tổng xuất khẩu của cả hai nước đều ở mức khoảng 30%. Riêng Hàn Quốc, chỉ trong nửa đầu năm 2026 đã vượt kết quả của cả năm 2025. Nhật Bản đạt 21,2 tỷ đô la, với tỷ trọng trong tổng xuất khẩu chỉ khoảng 5%.

Thiết bị xuất khẩu mạnh, nhưng

Nhật Bản có năng lực cạnh tranh trong thiết bị sản xuất bán dẫn và vật liệu. Tokyo Electron, Advantest và Lasertec, cùng nhiều doanh nghiệp khác, nắm thị phần lớn trên thị trường toàn cầu và đã tận dụng nhu cầu AI thông qua việc tăng công suất sản xuất ở nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ.

Trong nửa đầu năm 2026, xuất khẩu thiết bị sản xuất bán dẫn của Nhật Bản đạt 15 tỷ đô la, vượt mức 5,2 tỷ đô la của Hàn Quốc và 3,5 tỷ đô la của Đài Loan. Dù vậy, khoảng cách với Hàn Quốc và Đài Loan, những bên đang sản xuất các loại bán dẫn tiên tiến có giá trị gia tăng cao và thị trường đang mở rộng nhanh, vẫn chưa được thu hẹp.

Ông Kenta Maruyama thuộc Mitsubishi UFJ Research and Consulting cho rằng: 'Ngay cả trong giai đoạn các quốc gia và vùng lãnh thổ đẩy mạnh xuất khẩu bán dẫn, giá trị xuất khẩu linh kiện và thiết bị cũng khó tăng vọt'.

Trì trệ mang tính cấu trúc

Đồng yên giảm giá mạnh gần đây có phần kéo giảm kim ngạch xuất khẩu của Nhật Bản khi quy đổi sang đô la Mỹ. Tuy nhiên, đồng won Hàn Quốc và đồng đô la Đài Loan cũng đang có xu hướng giảm nhẹ so với đô la Mỹ, nên không thể giải thích chỉ bằng yếu tố tỷ giá. Đây cũng không thể coi là câu chuyện đặc thù chỉ gắn với làn sóng đặc biệt của AI.

Chỉ số khối lượng xuất khẩu của Nhật Bản, sau khi loại trừ tác động của biến động giá, những năm gần đây gần như đi ngang so với đỉnh trước khủng hoảng Lehman. Theo JETRO, kim ngạch xuất khẩu của Nhật Bản trong năm 2025 đã tụt xuống vị trí thứ 6 thế giới. Trong thập niên 1970 đến 1990, Nhật Bản đứng thứ 3 sau Mỹ và Đức (kể cả Tây Đức); sang thập niên 2000, Nhật Bản xuống thứ 4 do Trung Quốc nổi lên, và trong những năm gần đây còn bị Hà Lan và Hong Kong vượt qua.

Từ thời kỳ tái thiết sau chiến tranh, Nhật Bản đã phát triển thành một cường quốc thương mại dựa trên nền tảng sản xuất, với các ngành như dệt may, thép, ô tô và điện tử, cung cấp những sản phẩm có nhu cầu ngày càng tăng trên toàn cầu. Tuy nhiên, sự suy giảm của 'Made in Japan' từ lâu đã là điều được nhắc tới.

Hàn Quốc và Đài Loan, những nền kinh tế nắm bắt được làn sóng thời đại khi các tập đoàn công nghệ lớn cạnh tranh trong phát triển AI tiên tiến, đã thu về những thành quả lớn. Nếu không vẽ ra được mô hình tăng trưởng mới phù hợp với thời đại số, Nhật Bản có thể sẽ tiếp tục tụt lại xa hơn cả trong sản xuất lẫn dịch vụ.

Nếu bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ nhé.