Dựa trên cam kết, Thủ tướng Takaichi quyết định cắt giảm thuế tiêu dùng, quan điểm thận trọng trong đảng lùi bước

2026-08-05

Quyết định dựa trên cam kết

Thủ tướng Sanae Takaichi đã quyết định cắt giảm thuế tiêu dùng, bất chấp quan điểm thận trọng trong nội bộ Đảng Dân chủ Tự do, dựa trên cam kết bầu cử Hạ viện. Mục tiêu của bà là chặn tranh cãi trước khi phe đối lập biến đây thành điểm nóng, và Thủ tướng gọi đó là một 'khao khát cháy bỏng'. Đây là hướng đi ngược với đường lối lâu nay của Đảng Dân chủ Tự do, vốn đã xây dựng thuế tiêu dùng như một nguồn tài chính cho an sinh xã hội, và quá trình ra quyết định cứng rắn này để lại mầm mống bất ổn cho việc điều hành chính quyền sau này.

Tại cuộc họp bất thường của ban lãnh đạo đảng ngày 30/7, tổ chức tại phòng tiếp khách của chủ tịch tại trụ sở Đảng Dân chủ Tự do, Thủ tướng đã viện dẫn cam kết bầu cử Hạ viện trước các lãnh đạo đảng, trong đó có Phó chủ tịch Taro Aso. Bà nói rằng 'việc giảm thuế tiêu dùng có ghi ở đây', đồng thời chỉ rõ vị trí liên quan khi nêu rằng 'khấu trừ thuế có hoàn trả ghi ở trang 18, còn giảm thuế đối với thực phẩm trong 2 năm ghi ở trang 19'. Bà nhấn mạnh đây là lời hứa giữa Đảng Dân chủ Tự do với người dân, và những người tham dự đã nhất trí thông qua.

Trên tường phòng tiếp khách của chủ tịch treo ảnh các thủ tướng từng chật vật với những quyết định về thuế. Trong số đó có Thủ tướng Masayoshi Ohira, người thất bại khi tìm cách đưa thuế tiêu dùng phổ thông vào cuộc sống, và Thủ tướng Noboru Takeshita, người đã quyết định triển khai thuế tiêu dùng. Một người tham dự nói: 'Gần như là một thông báo đơn phương. Không có bầu không khí để phản biện'.

Tính toán của Thủ tướng và điều phối nội bộ đảng

Không phải từ đầu Thủ tướng đã nhất quán theo đuổi giảm thuế. Trong cuộc bầu cử chủ tịch Đảng Dân chủ Tự do vào mùa thu năm 2025, bà đã kiềm chế luận điểm giảm thuế để giành được sự ủng hộ của ông Aso, người coi trọng kỷ luật tài khóa, và sau khi nội các ra đời, bà trên thực tế cũng gác lại lập trường của mình vì cân nhắc đến ông Aso.

Bước ngoặt xảy ra sau việc giải tán Hạ viện vào tháng 1. Trong lúc phe đối lập kêu gọi cắt giảm thuế tiêu dùng như một biện pháp hỗ trợ đời sống, Thủ tướng đưa ra giảm thuế cho thực phẩm, gọi đó là 'khao khát cháy bỏng' của chính mình. Trước một cuộc bầu cử có thể quyết định thắng thua của từng nghị sĩ, đã hình thành thế đối ứng với phe đối lập bằng việc giảm thuế. Tuy nhiên, cương lĩnh cho bầu cử Hạ viện chỉ nêu sẽ 'đẩy nhanh việc xem xét để thực hiện', nên vẫn để lại không gian cho quan điểm thận trọng.

Sau đó, liên minh cầm quyền, bao gồm cả Nippon Ishin no Kai, giành chiến thắng vang dội chưa từng có khi giữ được 3/4 số ghế ở Hạ viện, và Thủ tướng có được danh nghĩa 'sự ủng hộ của người dân', từ đó gia tăng thái độ thúc đẩy sớm hiện thực hóa chính sách này.

Được đẩy nhanh bởi tỷ lệ ủng hộ giảm

Ban đầu, Thủ tướng hình dung một kế hoạch theo đó, thông qua Hội đồng Quốc gia về An sinh Xã hội mang tính siêu đảng phái, bà sẽ chốt thiết kế hệ thống trước mùa hè, rồi kéo các đảng cùng tham gia để mở đường thực hiện. Bà cho rằng nếu các đảng có thể cùng chia sẻ một phần trách nhiệm, việc thẩm tra dự luật sẽ dễ tiến hành hơn ngay cả khi liên minh cầm quyền chỉ chiếm thiểu số tại Thượng viện.

Tuy nhiên, trong bối cảnh đồng yên suy yếu và giá cả tăng do khủng hoảng ở eo biển Hormuz, các đảng dần nghiêng về biện pháp trợ cấp dễ triển khai sớm, trong khi phe đối lập vẫn giữ lập trường thận trọng. Đến sau tháng 6, thảo luận vẫn không đi đến thống nhất và kế hoạch rơi vào bế tắc. Sang tháng 7, các cuộc thăm dò dư luận của báo chí cho thấy tỷ lệ ủng hộ nội các chững lại, khiến sự sốt ruột trong Văn phòng Thủ tướng gia tăng.

Người phụ trách điều phối trong đảng là ông Itsunori Onodera, người được Thủ tướng bổ nhiệm làm chủ tịch Hội đồng Nghiên cứu Thuế. Ngày 16/7, ông Onodera tới Văn phòng Thủ tướng và nói rằng 'trong đảng đang chia rẽ về vấn đề này. Có vẻ khó thống nhất'. Tại hội đồng thuế, các ý kiến thận trọng về nguồn tài chính và thiết kế hệ thống liên tục xuất hiện, và chưa có triển vọng tập hợp được ý kiến chung.

Áp lực dập tắt phe phản đối

Ông Onodera đề nghị Thủ tướng tham dự các cuộc họp của đảng, nhưng bà từ chối với lý do 'không cần thiết'. Theo ông, bà không nhượng bộ khi nói rằng 'vì đây là cam kết bầu cử Hạ viện nên chắc chắn sẽ làm. Hãy tự mình tập hợp nội bộ đảng'. Ông Onodera đã tiến hành tổng hợp ý kiến theo cách khiến mọi người ý thức về sự hiện diện của Thủ tướng, và tại cuộc họp của đảng vào cuối tháng 7, ông nói rằng 'toàn bộ ý kiến của mọi người đều đã được gửi tới Văn phòng Thủ tướng'.

Trong đảng, ngày càng lan rộng nhận thức rằng Văn phòng Thủ tướng nắm được cả lập trường ủng hộ lẫn phản đối, cũng như nội dung phát biểu, và điều đó có thể ảnh hưởng tới nhân sự lãnh đạo đảng tiếp theo hoặc một cuộc cải tổ nội các. Bản thân Thủ tướng ngày 28/7 cũng đã giải thích phương hướng giảm thuế cho ông Aso và Tổng thư ký Shunichi Suzuki; ông Aso bày tỏ thái độ thận trọng nhưng không phản đối trực diện.

Sau đó, ngày 30/7, để sớm hiện thực hóa việc giảm thuế tiêu dùng đối với thực phẩm, Thủ tướng chỉ thị các lãnh đạo hãy tập hợp đảng theo phương án 'từ tháng 4/2027, mức 1%'. Sau khi ông Aso nhượng bộ, trong đảng không còn lực lượng nào đủ sức chống lại mạnh mẽ Thủ tướng.

Cắt giảm thuế được hợp thức hóa trên thực tế

Các quan chức chính phủ và những bộ trưởng thân cận với Thủ tướng đã kêu gọi các nghị sĩ trực thuộc tham dự cuộc họp của đảng vào ngày 3/8. Họ vận động rằng 'hãy phát biểu ủng hộ việc giảm thuế', và bất chấp Quốc hội đang kỳ nghỉ, nhiều nghị sĩ đã bay về Tokyo từ khu vực bầu cử của mình ngay trong sáng hôm đó. Tại cuộc họp, các ý kiến ủng hộ Thủ tướng xuất hiện liên tiếp.

Sau cuộc họp, thái độ ủng hộ hay phản đối của người tham dự cùng nội dung phát biểu đã được gửi cho Thủ tướng qua email. Chủ tịch Hội đồng Nghiên cứu Chính sách Takayuki Kobayashi cũng đã gọi điện cho các nghị sĩ phản đối trong suốt cuối tuần sau cuộc họp của đảng ngày 31/7 để thuyết phục họ rằng 'kết luận đã được quyết định rồi'.

Trong quá trình giảm thuế, sự áp đảo của Takaichi nổi bật rõ rệt, nhưng trong lịch trình của Thủ tướng cũng đã ghi sẵn cả việc tăng thuế sau 2 năm. Nếu việc duy trì tỷ lệ ủng hộ trở nên khó khăn, tăng thuế sẽ là một thách thức chính trị gay gắt. Một cựu tổng thư ký đảng nói rằng 'nếu không thể giữ được tỷ lệ ủng hộ, tăng thuế sẽ là con đường đầy chông gai'.

Nếu bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ nhé.