Sau khi Ngân hàng Nhật Bản tăng lãi suất, lãi suất tiền gửi cũng nhích lên nhưng mức hoàn trả vẫn còn hạn chế

2026-08-04

Mức lãi suất chính sách cao nhất trong 31 năm

Các ngân hàng đang nâng lãi suất tiền gửi. Ngân hàng Nhật Bản đã chấm dứt chính sách lãi suất âm vào tháng 3/2024 và nâng lãi suất chính sách lên 1,0% tại cuộc họp chính sách tiền tệ tháng 6 năm nay. Tuy vậy, so với 31 năm trước, khi lãi suất chính sách ở cùng mức, lãi suất tiền gửi vẫn chưa tăng đến mức có thể cảm nhận rõ sự bình thường hóa của chính sách tiền tệ. Ngày 3, nhiều ngân hàng đã áp dụng mức lãi suất tiền gửi mới, nhưng việc hoàn trả cho người gửi tiền vẫn là một vấn đề chưa được giải quyết.

Chênh lệch giữa cho vay và tiền gửi

Lãi suất chính sách là mức lãi suất chuẩn mà Ngân hàng Nhật Bản, với tư cách là ngân hàng trung ương, đặt ra làm mục tiêu của chính sách tiền tệ, và hiện là mục tiêu dẫn dắt đối với lãi suất call không có tài sản bảo đảm qua đêm, tức mức lãi suất các ngân hàng vay và cho vay vốn ngắn hạn với nhau. Bằng cách điều chỉnh lên hoặc xuống mức lãi suất này, nhà điều hành tác động đến mặt bằng lãi suất và hoạt động kinh tế trong xã hội.

Lần gần nhất lãi suất chính sách ở mức 1,0% là vào tháng 4/1995, sau đó tháng 9 cùng năm được hạ xuống 0,5% với lý do hỗ trợ nền kinh tế. Từ đó, mức lãi suất siêu thấp kéo dài qua chính sách lãi suất bằng 0 vào tháng 2/1999 và chính sách lãi suất âm vào tháng 2/2016. Bước ngoặt đến vào tháng 3/2024, khi giá cả và tiền lương tiếp tục tăng, Ngân hàng Nhật Bản đã dỡ bỏ chính sách lãi suất âm và sau đó thực hiện bốn đợt tăng lãi suất.

Cùng với đà tăng của lãi suất chính sách, các ngân hàng trước hết đẩy mạnh nâng lãi suất cho vay. Trong kết quả kinh doanh năm tài chính kết thúc tháng 3/2026, lãi suất cho vay bình quân, gộp cả khách hàng doanh nghiệp và cá nhân, đạt 1,52%, tăng so với mức trong kết quả năm tài chính kết thúc tháng 3/2024, trước khi chấm dứt lãi suất âm.

Hoàn trả cho người gửi tiền vẫn là thách thức

Theo khảo sát của Ngân hàng Nhật Bản, khoảng 30% các khoản cho vay doanh nghiệp của các ngân hàng địa phương có lãi suất gắn với thị trường. Cơ chế này khiến mức tăng của lãi suất chuẩn tự động phản ánh vào lãi suất cho vay; ở các ngân hàng lớn, tỷ lệ này lên tới khoảng 60%. Doanh nghiệp vay với lãi suất cố định không bị tác động ngay, nhưng doanh nghiệp vay theo lãi suất gắn với thị trường sẽ dần phải chịu chi phí lãi vay tăng lên.

Xét theo từng ngân hàng, lãi suất cho vay của Suruga Bank, đơn vị tập trung vào các khoản vay bất động sản đầu tư, là cao nhất ở mức 2,80%. Tiếp theo là Saga Kyoei Bank và Tokyo Star Bank. Ngược lại, mức thấp nhất thuộc về Docomo SMTB Net Bank, trước đây là SBI Sumishin Net Bank, chỉ thấp hơn 1% một chút. Mức lãi suất thấp của ngân hàng này, vốn tập trung vào khoản vay thế chấp nhà ở, cho thấy sự cạnh tranh khốc liệt giữa các ngân hàng.

Trái lại, lãi suất tiền gửi vẫn thấp hơn nhiều so với lãi suất cho vay. Trong kết quả kinh doanh năm tài chính kết thúc tháng 3/2026, trước khi Ngân hàng Nhật Bản nâng lãi suất chính sách lên 1%, lãi suất tiền gửi bình quân của các ngân hàng là 0,26%. Các ngân hàng mới gia nhập thị trường là bên chủ yếu chào mức lãi suất cao, dẫn đầu là Orix Bank với 1,53%, tiếp đến là Sony Bank và SBJ Bank thuộc Hàn Quốc. Mizuho Bank ở mức 0,21%, Sumitomo Mitsui Banking Corporation ở mức 0,20%, còn Mitsubishi UFJ Bank ở mức 0,19%; cả ba đều áp dụng mức lãi suất tiền gửi mới từ ngày 3 nhưng vẫn thấp hơn mức bình quân.

Kỳ vọng tiếp tục tăng lãi suất

Trong bối cảnh giá nhập khẩu tăng do đồng yen yếu và đồng USD mạnh, cùng với giá dầu thô leo thang, mức đỉnh lãi suất chính sách mà thị trường dự báo đã vượt 2%. Ngân hàng Nhật Bản ngày 31/7 quyết định giữ nguyên lãi suất tại cuộc họp chính sách tiền tệ, nhưng Thống đốc Kazuo Ueda nói trong họp báo cùng ngày rằng 'nếu đánh giá môi trường tài chính quá nới lỏng, chúng tôi cũng có thể đẩy nhanh tốc độ tăng lãi suất'.

Lãi suất tiền gửi là chi phí huy động vốn đối với các tổ chức tài chính. Để nâng lãi suất này, điều kiện tiên quyết là khả năng tạo lợi nhuận phải ổn định. Các tổ chức tài chính quy mô nhỏ như ngân hàng địa phương và tín dụng ngân hàng sẽ khó cạnh tranh với Japan Post Bank và các ngân hàng lớn, vốn có sức mạnh tài chính vượt trội, nếu không xem xét lại cấu trúc chi phí. Việc các ngân hàng internet có thể đưa ra lãi suất tiền gửi cao là nhờ họ đã xây dựng được mô hình kinh doanh gọn nhẹ, không có chi nhánh vật lý.

Theo Ngân hàng Nhật Bản, trong giai đoạn tháng 4 đến tháng 8/1995, khi lãi suất chính sách cũng ở mức 1,0% như hiện nay, tiền gửi kỳ hạn 1 năm có lãi suất bình quân khoảng 1% bất kể số tiền gửi, còn kỳ hạn 5 năm là khoảng 2,5%. Ngày 3 tháng này, mức lãi suất tiền gửi mới phản ánh đợt tăng lãi suất của Ngân hàng Nhật Bản đã bắt đầu được áp dụng, và tiền gửi kỳ hạn 1 năm đã lên 0,5%. Kể cả với các tổ chức tài chính nhỏ và vừa, việc hoàn trả cho người gửi tiền vẫn còn là bài toán chưa xong.

Nếu bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ nhé.