Trước bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ, cảnh giác với trung tâm dữ liệu AI lan rộng vượt qua ranh giới đảng phái

2026-08-02

Khi còn chưa đầy 3 tháng nữa là đến bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ, sự phản đối đối với việc xây dựng trung tâm dữ liệu liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) đang gia tăng tại Mỹ. Đối với đảng Cộng hòa, vốn đặt mục tiêu giữ đa số ở cả Thượng viện và Hạ viện trong cuộc bỏ phiếu tháng 11, đây cũng có thể trở thành ngòi nổ của chiến dịch tranh cử.

Gió ngược với việc xây dựng trung tâm dữ liệu

Tháng 7 tại vùng ngoại ô Philadelphia, bang Pennsylvania, miền đông Mỹ, một cuộc họp giải thích với người dân về trung tâm dữ liệu cho AI do Amazon Web Services (AWS) lên kế hoạch xây dựng đã trở nên căng thẳng. Trong số hàng trăm cư dân tập trung tại một trường trung học, nhiều tiếng la ó như 'hãy biết xấu hổ' đã vang lên, và trong phần chất vấn kéo dài 3 giờ, sự hoài nghi đối với AI và các hãng công nghệ lớn bộc lộ rõ rệt.

Khu đất dự kiến xây dựng nằm trong một khu công nghiệp, nơi trước đây tập đoàn thép lớn của Mỹ US Steel từng đặt lò luyện cốc. Khi các lò ngừng hoạt động vào thập niên 1990, hơn 5.000 việc làm đã biến mất. Ban đầu, khi các động thái tái phát triển xuất hiện, người dân cũng có tâm lý chào đón vì cho rằng dự án sẽ thúc đẩy kinh tế địa phương, nhưng cách nhìn của họ đã thay đổi hoàn toàn.

Người dân không lắng nghe quan chức bang giải thích về các biện pháp môi trường của Amazon và chất vấn: 'Các người muốn chúng tôi tin Amazon sao?' Ngay cả khi công ty nói rằng chất lượng không khí đã được cải thiện quanh các trung tâm dữ liệu khác, phản ứng từ người dân vẫn là: 'Đó là nói dối'.

Phản đối vượt qua ranh giới đảng phái

Tại Mỹ, các kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu đang nối tiếp nhau xuất hiện nhờ cơn sốt đầu tư AI. Tuy nhiên, do nhu cầu điện tăng lên, ở một số khu vực hóa đơn điện sinh hoạt đã tăng hơn 10%, trong khi lo ngại về nguồn nước dùng cho làm mát cũng ngày càng mạnh. Ở các bang chiến trường như Pennsylvania, những gánh nặng này dễ dẫn tới phản ứng của cử tri.

Trong một cuộc khảo sát do hãng thăm dò Ipsos và Reuters thực hiện vào tháng 6, tỷ lệ phản đối xây dựng trung tâm dữ liệu là 45%, vượt xa mức 22% ủng hộ. Trong số người ủng hộ đảng Dân chủ, 55% phản đối, còn trong số người ủng hộ đảng Cộng hòa, 37% cũng phản đối. Điều này cho thấy sự cảnh giác đang lan rộng không chỉ trong cánh tả coi trọng môi trường mà cả ở cánh hữu.

Ông Clifford Young của Ipsos cho biết có một sự bất mãn ngầm rằng cấu trúc xã hội đang vận hành theo cách có lợi cho giới tinh hoa. Quan điểm cho rằng lợi ích do AI tạo ra sẽ tập trung vào một số tập đoàn khổng lồ, còn tiền điện và gánh nặng môi trường sẽ do cư dân địa phương gánh chịu, đang lan rộng ở cả hai phía tả và hữu.

Lợi ích sẽ đến tay ai

Ông Steve Bannon, người từng giữ chức chiến lược gia trưởng trong chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu, hồi tháng 5 đã gửi thư tới Tổng thống Mỹ Trump dưới danh nghĩa một tổ chức chống AI, kêu gọi siết chặt quy định. Tháng 7, tổ chức này đã tổ chức các cuộc biểu tình phản đối trung tâm dữ liệu trên khắp nước Mỹ. Các lập luận như 'sẽ được dùng cho giám sát quy mô lớn' hay 'sẽ đẩy giá điện lên' trùng với các luận điểm của cánh tả.

Giáo sư Sarah Kreps của Đại học Cornell nói rằng các doanh nghiệp nên nêu rõ những lợi ích như đầu tư cho địa phương. Tuy vậy, theo Đại học Stanford, đầu tư AI tại Mỹ trong năm 2025 đã vượt 285,8 tỷ đô la, trong đó 218 tỷ đô la tập trung ở California, bang có Thung lũng Silicon.

Công ty quỹ đầu cơ lớn của Mỹ Bridgewater Associates cho rằng làn sóng đầu tư AI sẽ mang lại tăng trưởng GDP tương đương bong bóng internet thập niên 1990, nhưng lợi nhuận sẽ tích tụ ở một số công ty như Nvidia của Mỹ và khó có khả năng được 'tái lưu chuyển' trở lại với người dân. Trong khảo sát của Ipsos, 44% cho biết 'việc sử dụng AI giúp công việc hiệu quả hơn', cho thấy không phải là sự phủ nhận hoàn toàn, nhưng trung tâm dữ liệu đang trở thành đối tượng dễ khơi dậy phản ứng nhất.

Cơn sốt AI đang gắn kết chủ nghĩa dân túy cánh hữu và cánh tả. Thượng nghị sĩ Bernie Sanders của cánh tả cấp tiến hồi tháng 6 đã đưa ra đề xuất buộc các tập đoàn AI lớn của Mỹ như OpenAI nộp 50% cổ phần công ty dưới dạng thuế. Đáp lại, ông Trump cũng nói rằng ông đã 'thảo luận về ý tưởng tương tự từ một năm trước', cho thấy thái độ đồng tình.

Sẽ chia lợi ích và gánh nặng của AI như thế nào. Trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11, câu hỏi đó đang trở nên nặng ký hơn, vượt qua ranh giới đảng phái.

Nếu bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ nhé.