Trung tâm dữ liệu AI vươn lên thành khối kinh tế lớn hơn smartphone

2026-07-20

Đầu tư khổng lồ trở thành bình thường mới

Trung tâm dữ liệu dành cho trí tuệ nhân tạo (AI) đang bắt đầu trở thành một khối kinh tế khổng lồ, vượt cả smartphone. Các máy chủ AI tiên tiến nhất có số linh kiện vượt hơn 40 lần ô tô, và ngành liên quan cũng không chỉ dừng ở bán dẫn. Quy mô đầu tư chưa từng có trong lịch sử công nghiệp đang cho thấy sự xuất hiện của nền kinh tế trung tâm dữ liệu, nơi viết lại các chuẩn mực kinh doanh.

Đầu tháng 7, trong phòng họp của một tòa nhà văn phòng ở thành phố Kawasaki, ông Sei Yamamoto, quản lý phụ trách mảng ổ cứng HDD tại Toshiba Device & Storage, đã bị một đối tác tại Mỹ thúc ép rằng dung lượng lưu trữ hoàn toàn không đủ. Phía bên kia là một lãnh đạo của một nhà cung cấp đám mây siêu quy mô, tức hyperscaler, kiêm người phụ trách mua sắm sản phẩm cho trung tâm dữ liệu. Khi ông Yamamoto cho rằng nhu cầu HDD sẽ tăng khoảng 20%, đối phương đáp rằng không chỉ có vậy, và thể hiện thái độ sẵn sàng đẩy mạnh mua sắm quy mô lớn.

Các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ chi hàng chục nghìn tỷ yen mỗi năm cho việc xây dựng trung tâm dữ liệu phục vụ AI. Theo công ty nghiên cứu Dell’Oro Group của Mỹ, tổng vốn đầu tư hàng năm vào trung tâm dữ liệu toàn cầu sẽ đạt 1.300 tỷ USD vào năm 2026, tương đương khoảng 200 nghìn tỷ yen. Khoản đầu tư vượt 1.000 tỷ USD này tương đương hơn 4 lần chương trình Apollo, chương trình đã mất khoảng 10 năm để đưa con người lên Mặt trăng. Trung tâm dữ liệu đang hấp thụ khoản vốn quy mô này chỉ trong một năm.

Chuỗi cung ứng từ bán dẫn đến xây dựng

Nhân vật chính của cuộc cách mạng số kéo dài từ thập niên 2010 đang dần chuyển từ smartphone sang trung tâm dữ liệu. Theo Grand View Research của Mỹ, quy mô thị trường của các doanh nghiệp sử dụng trung tâm dữ liệu và các dịch vụ liên quan trên toàn cầu sẽ đạt 902,2 tỷ USD vào năm 2033, tăng 2,4 lần so với năm 2025. Thị trường smartphone đạt 537,6 tỷ USD vào năm 2025, cao hơn trung tâm dữ liệu, nhưng đến năm 2033 chỉ còn 749,1 tỷ USD và được dự báo sẽ bị vượt qua.

Nhìn bề ngoài, trung tâm dữ liệu chỉ giống như một cụm máy chủ lưu trữ AI, nhưng chuỗi cung ứng của nó rất rộng. Thành phần cốt lõi quyết định năng lực là chip xử lý đồ họa (GPU), chủ yếu do Nvidia của Mỹ sản xuất. GPU được tích hợp cùng CPU, tức bộ xử lý trung tâm, trên một con chip có kích thước bằng tấm thớt, rồi đặt lên khay máy chủ và đưa vào giá rack. Một giá máy chủ cao khoảng 2 mét, nặng khoảng 1,8 tấn, có وزن tương đương một chiếc xe bán tải cỡ lớn vốn phổ biến ở Mỹ.

Máy chủ AI tiên tiến nhất của Nvidia, Vera Rubin, được trang bị 72 chip GPU trong một rack, với số linh kiện trên mỗi rack lên tới 1,3 triệu. Một chiếc ô tô được cho là có khoảng 30.000 linh kiện, nên máy chủ AI có số linh kiện gấp khoảng 43 lần xe hơi. Chu kỳ phát triển cũng được rút ngắn từ tính theo năm xuống theo năm dương lịch. Máy chủ Vera Rubin có số linh kiện nhiều hơn khoảng 2,2 lần so với mẫu trước đó, cho thấy hiệu năng và độ phức tạp tăng lên sau mỗi thế hệ.

Cơn sốt nhu cầu lan từ linh kiện lõi sang các bộ phận xung quanh

Trong chuỗi cung ứng AI, nhu cầu tăng vọt đầu tiên là GPU của Nvidia. Sau đó, nhu cầu lan sang HBM, loại bộ nhớ hiệu năng cao, và CPU. Trước tình trạng cung cầu HBM thắt chặt, SSD dùng NAND do Kioxia Holdings sản xuất cũng thu hút sự chú ý. Đây là mô hình trong đó làn sóng nhu cầu đặc biệt lan dần từ các linh kiện cốt lõi.

Điều được kỳ vọng tiếp theo là các vật liệu và linh kiện ở vòng ngoài hơn nữa. Theo Morgan Stanley của Mỹ, một máy chủ AI cần tới 440.000 tụ gốm nhiều lớp (MLCC), gấp 10-15 lần máy chủ truyền thống. Murata Manufacturing và Taiyo Yuden, những công ty sản xuất MLCC, từng chứng kiến cổ phiếu tăng trong thời gian ngắn nhờ kỳ vọng vào nhu cầu AI.

Các ngành liên quan không chỉ có bán dẫn và linh kiện điện tử. Cơ hội kinh doanh còn mở rộng sang hạ tầng điện lực, thiết bị làm mát, và cả xây dựng lẫn bất động sản liên quan đến thiết kế và vận hành trung tâm dữ liệu. Làn sóng đầu tư đang lan tới cả những ngành trước đây nhận được rất ít lợi ích từ các sản phẩm số.

Tại Nhật Bản, trong 10 công ty có vốn hóa thị trường lớn nhất hiện nay, có 5 công ty là cổ phiếu liên quan đến trung tâm dữ liệu gồm Kioxia, SoftBank Group, Tokyo Electron, Hitachi và Advantest. Tác động này đang lan tới cả thị trường trong nước.

Cuộc đua thu hút doanh nghiệp Nhật

Minebea Mitsumi sẽ nâng công suất sản xuất vòng bi từ mức 400 triệu chiếc mỗi tháng hiện nay lên hơn 500 triệu chiếc mỗi tháng vào năm 2030. Công ty có kế hoạch rót 50 tỷ yen vào các nhà máy hiện có ở Đông Nam Á để xây thêm một tòa nhà mới. Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc điều hành Kaisei Kainuma cho biết doanh thu vòng bi cho trung tâm dữ liệu đã tăng vọt gấp khoảng 3 lần so với 3-4 năm trước, và công ty đã kéo sớm thời điểm khởi công từ cuối năm 2026 lên trước một năm.

Làn sóng tham gia từ các ngành khác cũng đang diễn ra liên tiếp. Sanoh Industrial, doanh nghiệp sản xuất linh kiện ống dẫn cho ô tô, đã phát triển và bắt đầu bán các linh kiện cần thiết cho làm mát máy chủ AI. Ông Masahiro Ohgaki, Giám đốc thúc đẩy kinh doanh hệ thống làm mát, cho biết ngay cả với cùng một loại linh kiện, nếu bán cho trung tâm dữ liệu thì giá có thể cao hơn đáng kể so với bán cho ô tô.

Sanoh Industrial đã cắt giảm sản lượng linh kiện cho xe Nhật tại nhà máy ở Trung Quốc xuống gần một nửa so với mức đỉnh, do các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản sa sút. Công ty cũng quyết định đóng cửa một số nhà máy. Với kế hoạch chuyển năng lực sản xuất dư thừa sang linh kiện cho trung tâm dữ liệu, các nhà cung cấp đang tìm cách xoay trục sang mảng AI trong bối cảnh sức cạnh tranh của ngành ô tô tiếp tục suy giảm.

Cuộc đua người thắng ăn cả

Mạng lưới đường sắt của thế kỷ 19 và mạng lưới truyền tải điện đầu thế kỷ 20 đã lan rộng tới nhiều nơi trong nhiều thập kỷ. Trong khi đó, đầu tư vào trung tâm dữ liệu để hỗ trợ cuộc cách mạng AI đang diễn ra đồng thời trên quy mô toàn cầu chỉ trong thời gian ngắn.

Trước lo ngại về tình trạng đầu tư quá nóng, CEO Sundar Pichai của Alphabet nói rằng đầu tư không đủ còn rủi ro lớn hơn nhiều so với đầu tư quá mức. Trong giai đoạn xây dựng đường sắt, điện lực hay internet, nhiều doanh nghiệp đã tham gia, nhưng lịch sử cũng cho thấy những công ty chần chừ đầu tư đã bị đào thải.

Bất chấp tranh luận xoay quanh câu hỏi liệu đó là điên rồ hay hợp lý, các công ty công nghệ vẫn tiếp tục cuộc cạnh tranh người thắng ăn cả. Những doanh nghiệp nhìn nhận sự thay đổi cấu trúc do nền kinh tế trung tâm dữ liệu tạo ra không phải là rủi ro, mà là cơ hội mở ra thời đại mới, sẽ là bên trụ lại.

Nếu bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ nhé.