Thu thuế quốc gia lập đỉnh mới 84 nghìn tỷ yen, vẫn chưa đủ bù cho khoảng trống nguồn giảm thuế

2026-07-03

Thu thuế quốc gia trong năm tài khóa 2025 đã lập mức cao kỷ lục mới. Dù cao hơn dự báo 3.524,6 tỷ yen, nguồn thu này vẫn chưa đủ để đáp ứng nhu cầu tài chính sắp tới như cắt giảm thuế tiêu dùng.

Thu thuế tăng mạnh vượt dự báo

Theo tóm tắt quyết toán năm tài khóa 2025 do Bộ Tài chính công bố ngày 3, thu thuế của chính phủ đạt 84.222,6 tỷ yen. Con số này vượt mức 80.698 tỷ yen được giả định khi ngân sách bổ sung được thông qua vào thời điểm tháng 12-2025, đồng thời tăng 8.990,5 tỷ yen so với quyết toán năm tài khóa 2024. Mức tăng so với năm trước cũng là lớn nhất từ trước tới nay.

Thuế doanh nghiệp và thuế thu nhập kéo lên

Động lực chính của mức vượt dự báo là thuế doanh nghiệp, tăng 11,0% so với ước tính lên 21.744,9 tỷ yen. Kết quả kinh doanh của doanh nghiệp cải thiện nhờ nhu cầu về bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) mở rộng, cùng với lợi nhuận từ hoạt động ở nước ngoài được cải thiện do yen yếu. Tăng lương và giá cả leo thang cũng hỗ trợ, giúp thuế thu nhập cá nhân tăng 2,4% lên 25.256,5 tỷ yen.

Thu ngoài thuế tăng 10,1% lên 10.735,2 tỷ yen, nhờ khoản nộp từ Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lên. Phần thặng dư quyết toán, cộng gộp mức vượt của thu thuế và thu ngoài thuế cùng với phần chi chưa giải ngân trong số tiền đã ghi trong ngân sách, đạt 2.608,8 tỷ yen. Theo Luật Tài chính, hơn một nửa trong số này sẽ được dùng để trả nợ trái phiếu chính phủ, phần còn lại chuyển sang nguồn tài trợ cho chi tiêu quốc phòng.

Thiếu hụt nguồn vốn vẫn còn lớn

Mức vượt thu của năm tài khóa 2025 được nhìn nhận có thể hỗ trợ đà thu thuế từ năm tài khóa 2026 trở đi và hậu thuẫn việc đảm bảo nguồn lực cho các chính sách do chính quyền Sanae Takaichi thúc đẩy. Tuy nhiên, nhu cầu chi tiêu dự kiến vẫn vượt xa mức tăng thu ngân sách.

Chính phủ và liên minh cầm quyền đang điều chỉnh phương án giảm thuế tiêu dùng đối với thực phẩm xuống 1% trong thời hạn hai năm từ tháng 4-2027, sau đó hoàn trả phần tương đương 1% còn lại bằng tiền mặt để đưa mức thực tế về 0%. Nguồn lực cần thiết được ước tính vào khoảng 5 nghìn tỷ yen mỗi năm. Ngay cả với việc bãi bỏ thuế tạm thời cũ đối với xăng và thuế nhập mua dầu diesel, cũng như chính sách giáo dục miễn phí đã quyết định trong năm tài khóa 2025, vẫn còn khoảng 0,7 nghìn tỷ yen trong phần nguồn vốn cần thiết chưa được bù đắp.

Chính quyền Takaichi đặt mục tiêu đến năm tài khóa 2040 sẽ đầu tư hơn 370 nghìn tỷ yen từ cả khu vực công và tư nhân vào 17 lĩnh vực chiến lược. Trong một phép tính giả định nhằm hướng tới mục tiêu hạ tỷ lệ nợ trên tổng sản phẩm quốc nội (GDP), Văn phòng Nội các tạm đặt chi tiêu của khu vực công ở mức 10 nghìn tỷ yen mỗi năm. Con số thực tế sẽ được quyết định dựa trên yêu cầu sơ bộ từ từng bộ, ngành.

Chi tiêu quốc phòng dự kiến tiếp tục phình to

Chính phủ có kế hoạch sửa đổi ba văn kiện an ninh trong năm 2026 và xác định mức chi quốc phòng mới. Tổng chi quốc phòng của năm tài khóa 2025, cộng cả ngân sách ban đầu và bổ sung, là 11 nghìn tỷ yen, tương đương 2% so với GDP khoảng 560 nghìn tỷ yen của năm tài khóa 2022.

GDP năm tài khóa 2026, mốc cơ sở cho kế hoạch tăng cường năng lực quốc phòng kế tiếp, được ước tính ở mức 690 nghìn tỷ yen. Nếu duy trì tỷ lệ chi quốc phòng 2% GDP, ngân sách quốc phòng sẽ lên 13,8 nghìn tỷ yen, tức cần tăng thêm 2,8 nghìn tỷ yen so với năm tài khóa 2025. Nếu hướng tới mức 3,5% GDP như NATO và Hàn Quốc, con số này sẽ phải nâng lên 24,1 nghìn tỷ yen.

Đà tăng thu ngân sách cũng có những giới hạn. Khoảng 20% đến 30% thu thuế quốc gia được dùng cho trợ cấp phân bổ địa phương, nên phần tăng thêm không hoàn toàn nằm trong quyền sử dụng tự do của chính phủ trung ương. Chi tiêu cho an sinh xã hội và các khoản khác cũng đang phình lên do giá cả tăng cao.

Chi phí trả lãi tăng theo lãi suất

Chi phí trả lãi cho trái phiếu chính phủ cũng được dự báo tăng. Dự toán ngân sách năm tài khóa 2026 giả định lãi suất ở mức 3%, khiến chi phí trả lãi tăng 2,5 nghìn tỷ yen so với năm tài khóa 2025. Tại cuộc họp tháng 4, Hội đồng Hệ thống Tài chính và các vấn đề liên quan ước tính rằng nếu lãi suất tăng lên 3,6% trong năm tài khóa 2029, chi phí trả lãi sẽ tăng thêm từ 2 nghìn tỷ đến 3 nghìn tỷ yen mỗi năm cho tới năm tài khóa 2035.

Tác động từ tình hình Trung Đông cũng chưa rõ ràng. Một quan chức cấp cao Bộ Tài chính cho rằng trong năm tài khóa 2026, diễn biến tại Iran có thể kéo giảm thu ngân sách thông qua ảnh hưởng lên lợi nhuận doanh nghiệp.

Hướng tới việc lập ngân sách cuối năm, chính phủ sẽ tiếp tục chốt nguồn bù cho khoản giảm thu do cắt thuế tiêu dùng và cho các khoản đầu tư tăng trưởng. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào cân bằng giữa kỷ luật tài khóa và tăng trưởng mà không phụ thuộc hoàn toàn vào mức tăng thu không mang tính lâu dài.

Nếu bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ nhé.