Ông Alan Greenspan kết thúc hành trình sống 100 năm

2026-06-23

Cựu Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Alan Greenspan đã qua đời ở tuổi 100. Gần đây nhất, ông chỉ vừa nghe từ cựu Phó Chủ tịch Fed Donald Kohn, người thân cận với mình, rằng ông đã đón sinh nhật vào tháng 3.

Thuở nhậm chức còn vô danh

Greenspan, người được gọi là 'Maestro', cũng không phải ngay từ đầu đã thuận buồm xuôi gió. Khi ông được đề cử thay thế Paul Volcker vào tháng 6/1987, người đã gây dựng tên tuổi nhờ kiềm chế lạm phát, trên thị trường vẫn có ý kiến hỏi 'Greenspan là ai?'. Chính quyền Reagan được nhìn nhận là đã chọn Greenspan, người bị xem là dễ bảo, để thay cho Volcker vốn khó điều khiển.

Chỉ sau 3 tuần nhậm chức, Greenspan đã sớm cho thấy dấu ấn. Ngày 4/9, ông nâng lãi suất chiết khấu với mục tiêu kiềm chế lạm phát. Tôi khi đó vừa được cử tới New York, vẫn nhớ đã vội vàng đưa tin nhanh về đợt tăng lãi suất bất ngờ này. Greenspan nhận được thông điệp từ Volcker: 'Chúc mừng. Giờ ông là một ngân hàng trung ương gia đích thực'.

Xử lý cú sập tháng 10 và phản ứng năm 1998

Hơn một tháng sau, ngày 19/10, tình hình thay đổi hoàn toàn khi giá cổ phiếu lao dốc trong sự kiện được gọi là Thứ Hai Đen tối. Fed ra tuyên bố khẩn cấp cho biết sẵn sàng bơm lượng lớn thanh khoản vào thị trường, và sau đó động thái này được đánh giá là đã góp phần xoa dịu cơn hoảng loạn. Tuy vậy, điều hiện lên trong giai đoạn này là hình ảnh rất đời thường của một tân chủ tịch kế nhiệm người tiền nhiệm xuất sắc, vượt qua thời điểm khó khăn với sự hỗ trợ của các lãnh đạo Fed dày dạn kinh nghiệm.

Mười năm sau, khi tôi được điều tới Washington, Greenspan được xem như một 'vị thần'. Đỉnh cao của điều đó là mùa thu năm 1998. Trong bối cảnh thị trường chao đảo vì khủng hoảng tiền tệ Nga từ tháng 8 và sự sụp đổ của một quỹ đầu cơ lớn, Fed đã hạ lãi suất tổng cộng 0,75 điểm phần trăm trong 3 tháng liên tiếp từ tháng 9.

Biện pháp này giúp tình hình hỗn loạn lắng xuống, và từ đó cụm từ 'Greenspan put' lan rộng với quan điểm rằng Fed luôn cứu thị trường khi khủng hoảng xảy ra. Bản thân Greenspan dường như bối rối trước việc bị thần thánh hóa, nhưng sự đánh giá ấy lại là một trong những nguyên nhân góp phần hình thành bong bóng lớn.

Chuyển sang bị chỉ trích vì bong bóng nhà ở

Greenspan lãnh đạo Fed trong 18 năm rưỡi và rời nhiệm sở vào tháng 1/2006. Khi ông rời đi, ông được bao phủ bởi những lời tán dương, nhưng chỉ 2 năm rưỡi sau, cục diện bắt đầu đổi chiều. Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu khởi phát từ vụ Lehman Brothers sụp đổ vào tháng 9/2008, ông bị chỉ trích vì đã bỏ qua việc hình thành bong bóng nhà ở.

Trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ tháng 11 cùng năm, Barack Obama đắc cử trong bối cảnh cử tri bất mãn với cuộc khủng hoảng kinh tế, trở thành tổng thống da màu đầu tiên. Người mà ông Obama chọn làm cố vấn cho kế hoạch tái thiết kinh tế là Volcker, đối thủ cũ của Greenspan. Lúc này, Greenspan dường như lại trở về hình ảnh của một con người bình thường.

Ông Kevin Warsh, người từng tôn sùng Greenspan, đã nhậm chức Chủ tịch Fed vào tháng 5. Xây dựng một Fed đáng tin cậy là nhiệm vụ quan trọng, nhưng được tin cậy quá mức cũng có cạm bẫy. Hành trình của Greenspan cho thấy điều đó.

Nếu bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ nhé.