Thỏa thuận tạm thời Mỹ-Iran vẫn còn khoảng cách về tài sản bị phong tỏa và eo biển Hormuz

2026-06-15

Nội dung thỏa thuận vẫn chưa rõ ràng

Thỏa thuận tạm thời hướng tới chấm dứt giao tranh do Mỹ và Iran công bố cho thấy rõ xu hướng gác lại những vấn đề khó. Ở các điểm trọng yếu như xử lý tài sản bị phong tỏa và điều kiện đi lại qua eo biển Hormuz, khoảng cách vẫn còn lớn, để ngỏ khả năng đối đầu tái bùng phát trong 60 ngày đàm phán tới.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 14/8 viết trên mạng xã hội của mình rằng ông đã đạt được hòa bình với Iran, điều mà các tổng thống Mỹ trước đây chưa làm được. Cùng ngày, Mỹ và Iran thông báo đã đạt được một 'bản ghi nhớ' về việc chấm dứt giao tranh, nhưng không tiết lộ nội dung. Các cuộc thảo luận hướng tới thỏa thuận cuối cùng dự kiến bắt đầu ngày 19 tại Geneva, Thụy Sĩ, và chưa thể nhìn thấy liệu hai bên có thu hẹp được bất đồng hay không.

Tài sản bị phong tỏa và chương trình hạt nhân là tâm điểm

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Garibabadi ngày 14 cho biết việc tham gia 60 ngày đàm phán sau lễ ký sẽ phụ thuộc vào việc Mỹ thực hiện các cam kết của mình. Điều được nhắm tới là việc giải tỏa tài sản của Iran trị giá hàng tỷ USD đang bị phong tỏa.

Về phía Mỹ, Washington đang tính tới một khuôn khổ 'thưởng theo kết quả', theo đó sẽ nới lỏng trừng phạt nếu Iran chứng minh được thành quả. Theo một quan chức cấp cao của chính phủ Mỹ, Washington không có ý định dỡ bỏ phong tỏa tài sản ngay tại thời điểm ký, mà sẽ thiết lập cơ chế áp dụng biện pháp giảm nhẹ theo mức độ thực thi.

Trong khi đó, điều kiện tiên quyết để nới lỏng trừng phạt là Iran phải hủy bỏ chương trình phát triển hạt nhân và từ bỏ uranium làm giàu. Phó Tổng thống Mỹ Vance nói rõ rằng ngoài việc Iran từ bỏ phát triển và sở hữu vũ khí hạt nhân, việc mở cửa eo biển Hormuz cũng là một điều kiện. Tuy vậy, hai bên vẫn bất đồng về việc đưa uranium làm giàu cao ra nước ngoài và việc làm giàu để phục vụ mục đích dân sự. Iran muốn pha loãng ngay trong nước, trong khi Mỹ yêu cầu chuyển ra một nước thứ ba.

Điều kiện đi lại qua eo biển Hormuz cũng gây đối đầu

Khác biệt trong cách nhìn về eo biển Hormuz cũng rất lớn. Ngày 14, ông Trump đăng trên mạng xã hội rằng sẽ không cần phí quá cảnh qua eo biển và Mỹ sẽ lập tức dỡ bỏ phong tỏa do hải quân Mỹ áp đặt. Ông cho rằng eo biển sẽ được mở lại theo thỏa thuận ký ngày 19.

Đáp lại, Ngoại trưởng Iran Araghchi ngày 12 tái khẳng định lập trường lâu nay của Tehran là thu 'phí dịch vụ' tại eo biển Hormuz và quản lý chung với Oman. Thời điểm nào việc rà phá thủy lôi mà Iran đã triển khai tại eo biển sẽ kết thúc cũng chưa được ấn định. Từng có ý tưởng dỡ bỏ trong vòng 30 ngày kể từ khi ký và khôi phục tự do hàng hải như trước xung đột, nhưng thời điểm bình thường hóa vẫn chưa thể dự đoán.

Tình hình Lebanon cũng là yếu tố rủi ro

Tình hình Lebanon cũng có thể trở thành trở ngại trong đàm phán. Truyền thông Iran ngày 15 đưa tin nội dung thỏa thuận là chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn giao tranh trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon. Tuy nhiên, phía Mỹ chưa công bố rằng tình hình Lebanon được đưa vào điều kiện ngừng bắn.

Một điểm trọng tâm khác là liệu Mỹ có thể kiềm chế các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon hay không, và liệu Iran có kiểm soát được tổ chức thân Iran Hezbollah hay không. Israel đã tấn công Lebanon ngay trước khi Mỹ và Iran công bố thỏa thuận. Nếu các cuộc tấn công tiếp diễn, chính lễ ký ngày 19 cũng có thể trở nên bất ổn, và 'bản ghi nhớ' giữa hai nước vẫn để lại ngòi nổ khiến đối đầu có thể bùng lên trở lại.

Nếu bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ nhé.