Mỹ và Iran tiến gần hơn tới việc ký thỏa thuận chấm dứt giao tranh, các vấn đề chính vẫn còn tồn tại
2026-06-14
Mỹ và Iran đang tiến gần tới việc ký thỏa thuận chấm dứt giao tranh. Tổng thống Mỹ Donald Trump chiều 13/6 đăng trên mạng xã hội rằng 'việc ký kết vào ngày mai đã được lên kế hoạch'. Tuy vậy, khác biệt về cách xử lý Eo biển Hormuz và vấn đề hạt nhân giữa hai bên vẫn có thể còn tồn tại.
Có 3 điểm tranh cãi
Trong các cuộc đàm phán trước đây, Eo biển Hormuz, chương trình hạt nhân của Iran và lợi ích kinh tế dành cho Iran là ba vấn đề tranh cãi chính. Về Eo biển Hormuz, ông Trump cho biết nếu ký thỏa thuận, tuyến hàng hải sẽ ngay lập tức được 'mở cho tất cả mọi người'. Theo một quan chức cấp cao chính phủ Mỹ, việc đi lại trên tuyến này sẽ được khôi phục ngay lập tức và lệnh phong tỏa trên biển của quân đội Mỹ đối với Iran cũng sẽ được dỡ bỏ đồng thời. Tuy nhiên, Washington không có ý định cho phép Iran thu phí quá cảnh.
Khoảng cách với lập trường của Iran
Ngược lại, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi hôm 12/6 vẫn giữ nguyên lập trường trước đây rằng Tehran sẽ thu 'phí dịch vụ' tại Eo biển Hormuz và quản lý khu vực này cùng Oman. Các phương tiện truyền thông địa phương đưa tin. Ngay cả khi hoạt động qua lại được nối lại sau thỏa thuận, vẫn còn khả năng Iran đổi cách gọi để thu tiền. Có lo ngại rằng tuyến hàng hải sẽ không quay lại trạng thái tự do đi lại không thu phí như trước các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran vào cuối tháng 2.
Vấn đề hạt nhân và điều kiện kinh tế
Hai bên cũng chưa thống nhất về vấn đề hạt nhân. Ông Trump nhấn mạnh thỏa thuận mà ông theo đuổi sẽ là 'bức tường ngăn chặn vũ khí hạt nhân', và nói rằng 'thực tế, họ không còn muốn vũ khí hạt nhân nữa và sẽ không sở hữu chúng bằng cách nhập khẩu, phát triển hay bất kỳ phương thức nào khác'. Về biện pháp, ông nói sẽ pha loãng và loại bỏ lượng uranium làm giàu cao còn lại ở Iran vào 'thời điểm thích hợp khi mọi thứ đã lắng xuống'. Chính phủ Mỹ cho biết văn kiện thỏa thuận sẽ bao gồm việc chấm dứt chương trình hạt nhân của Iran và từ bỏ uranium làm giàu, đồng thời sẽ hoàn thiện chi tiết trong các cuộc tham vấn kỹ thuật sau khi ký kết.
Trong khi đó, lập trường của phía Iran vẫn mơ hồ. Ông Araqchi cho rằng thỏa thuận sẽ được chia thành hai giai đoạn và vấn đề hạt nhân sẽ không được thảo luận ở giai đoạn đầu. Việc vấn đề hạt nhân sẽ được đặt ở vị trí nào trong 'văn kiện thỏa thuận' mà hai bên đang tìm cách ký có nguy cơ khiến Mỹ và Iran bất đồng quan điểm.
Mỹ đặc biệt coi trọng các điều kiện kinh tế. Iran đã yêu cầu giải phóng tài sản bị đóng băng và chấm dứt các biện pháp trừng phạt, bao gồm cả lệnh cấm vận. Ông Araqchi cho rằng các tài sản bị đóng băng và các biện pháp trừng phạt cũng đã được đưa vào văn kiện thỏa thuận. Phía Mỹ xem lợi ích kinh tế là đòn bẩy lớn nhất để thúc đẩy Iran thực thi các cam kết về hạt nhân. Ông Trump nói rằng nếu hành động của Iran trong vấn đề hạt nhân được xác nhận, nước này sẽ được 'giải phóng khỏi áp lực kinh tế'. Một quan chức cấp cao chính phủ Mỹ cho biết Washington sẽ không trao lợi ích kinh tế tại thời điểm ký kết, mà dự kiến dỡ bỏ trừng phạt theo từng bước tùy theo việc thực thi.
Thể hiện thành quả trước trong nước
Ông Trump nhấn mạnh thỏa thuận lần này 'hoàn toàn ngược lại' với thỏa thuận hạt nhân năm 2015 do cựu Tổng thống Barack Obama dẫn dắt. Nếu đạt được chữ ký, ông được cho là sẽ tìm cách nói với công chúng trong nước rằng, sau các cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào Iran, Washington đã đạt được một thỏa thuận tốt hơn khuôn khổ trước đây. Trước cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, ông có ý định quảng bá đây là thành tích của chính quyền.
Phía Iran cũng đang rất thận trọng để không bị xem là đã nhượng bộ Mỹ. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran ngày 13/6 cho biết sẽ không ký vào ngày 14/6, đồng thời nói rằng 'có thể sẽ ký trong vòng vài ngày tới' nhưng không nêu thời điểm cụ thể. Reuters ngày 14/6 dẫn nguồn tin cho biết phái đoàn Qatar, với vai trò trung gian, đã tới thủ đô Tehran của Iran. Đây là một phần trong nỗ lực hướng tới thỏa thuận Mỹ-Iran.
Nếu bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ nhé.