H3 số 6 thành công, JAXA tiến thêm một bước tới vận hành chi phí thấp

2026-06-12

Đưa lên quỹ đạo thành công với cấu hình 30

Cơ quan Thám hiểm Hàng không Vũ trụ Nhật Bản (JAXA) ngày 12 đã phóng thành công tên lửa chủ lực cỡ lớn H3 số 6 của Nhật Bản từ Trung tâm Vũ trụ Tanegashima (tỉnh Kagoshima). Khoảng 15 phút 15 giây sau khi phóng, vào thời điểm động cơ tầng 2 kết thúc quá trình đốt, tên lửa đi qua quỹ đạo dự kiến và vệ tinh cỡ nhỏ mang theo cũng được tách ra. Việc trình diễn với cấu hình '30' dễ giảm chi phí nhất đã thành công, mở ra triển vọng cạnh tranh với SpaceX của Mỹ về chi phí phóng tính trên mỗi tên lửa.

Tại họp báo sau khi phóng, quản lý dự án của JAXA, ông Makoto Arita, cho biết: 'Đó là nửa năm ngắn mà dài. Tôi rất nhẹ nhõm vì cuối cùng cũng đã đạt được mục tiêu'. Sau thành công lần này, H3 sẽ nối lại hoạt động và dự kiến phóng ít nhất 3 chiếc trong năm tài khóa 2026.

Tái khởi động nỗ lực giảm chi phí

Sau thất bại phóng hồi tháng 12/2025, tên lửa cỡ nhỏ Epsilon S do JAXA phát triển cũng phát nổ trong thử nghiệm đốt động cơ, khiến thời điểm phóng chưa được ấn định. Nhật Bản đã mất phương tiện đưa vệ tinh nhân tạo lên vũ trụ, nhưng với thành công của H3, nước này sẽ xây dựng lại hệ thống của mình.

H3 ngoài cấu hình 30 chỉ bay bằng động cơ chính dùng nhiên liệu lỏng còn có cấu hình '22' với 2 động cơ chính và 2 booster nhiên liệu rắn, cũng như cấu hình '24' với 4 booster. Cấu hình 22 và 24 đã phóng thành công trước đó, và với thành công lần này của cấu hình 30, biến thể có chi phí thấp nhất trong số các cấu hình khác nhau của tàu cũng đã hoàn tất quá trình kiểm chứng.

Phát triển H3 bắt đầu từ năm 2014, với mục tiêu ban đầu là giảm một nửa chi phí phóng, vốn được ấn định ở mức 10 tỷ yên đối với tiền thân H2A. Thành công lần này giúp JAXA nhìn thấy cơ sở để đảm bảo năng lực cạnh tranh về chi phí nhằm đối đầu với SpaceX của Mỹ, hãng đang gần như thống lĩnh thị trường phóng vệ tinh nhân tạo toàn cầu. Tương tự H2A, công tác phóng trong tương lai nhiều khả năng sẽ được chuyển giao cho Mitsubishi Heavy Industries, và Chủ tịch JAXA Hiroshi Yamakawa cho biết: 'Chúng tôi đang nghĩ theo hướng chuyển sang phóng do khu vực tư nhân chủ đạo ở giai đoạn sớm'.

Ông Masayuki Eguchi, Phó chủ tịch điều hành của Mitsubishi Heavy Industries, cho biết với việc chuyển giao đang được tính tới, 'Để tăng số lần phóng, cần tăng nguồn lực sản xuất và nguồn lực phóng tại Tanegashima. Chúng tôi sẽ từng bước đáp ứng để hướng tới tăng số lần phóng'. Công nghệ độ tin cậy cao với tỷ lệ thành công 98% được tích lũy từ H2A cũng được đưa vào áp dụng nhiều, và nếu trong thời gian tới H3 liên tiếp đạt thành công ở vài chuyến bay, khả năng chuyển giao cho khu vực tư nhân là rất lớn.

Cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt

Nếu việc chuyển giao cho khu vực tư nhân tiến triển, việc giành các hợp đồng phóng vệ tinh ở nước ngoài sẽ trở nên dễ hơn. Lý do là Mitsubishi Heavy Industries có thể quản lý xuyên suốt từ sản xuất tên lửa đến phóng, qua đó dễ điều chỉnh thời điểm phóng theo yêu cầu của khách hàng.

Hạ tầng vũ trụ phục vụ viễn thông, quan sát Trái Đất và an ninh đang được triển khai trên toàn cầu, kéo theo số vụ phóng tên lửa gia tăng. Theo Nội các Nhật Bản, số lần phóng tên lửa trên thế giới trong năm 2025 là 316, gấp khoảng 4 lần so với 10 năm trước.

H3 cũng hướng tới thị trường toàn cầu, nhưng môi trường cạnh tranh rất khốc liệt. Tháng 5, SpaceX đã thành công trong thử nghiệm phóng tên lửa thế hệ mới Starship. Loại tên lửa này có năng lực vận chuyển lớn hơn hơn 4 lần so với tên lửa chủ lực Falcon 9, có thể mang vệ tinh lớn và được kỳ vọng sẽ giảm mạnh chi phí tính trên mỗi đơn vị tải trọng.

Ở châu Âu có tên lửa chủ lực Ariane 6, trong khi tại Mỹ các start-up phát triển tên lửa cũng liên tiếp xuất hiện. Ông Atsushi Uchida, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Mitsubishi, nhận định: 'Tình trạng SpaceX gần như một mình một ngựa sẽ còn tiếp diễn, nhưng H3 cũng cần tích lũy thành tích một cách đều đặn để giành lấy những nhu cầu mà công ty này không thể đáp ứng'. Ông Kota Umeda, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Kinh tế Địa chính trị ở Minato, Tokyo, cũng nói: 'Thành công lần này là một bước tiến lớn cho chặng đường phía trước. Đây là một bước đi để H3 có thể bước vào cùng sân chơi cạnh tranh với các đối thủ, trong đó có SpaceX'.

Nếu bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ nhé.