SpaceX niêm yết, hé lộ tham vọng lớn về phát triển không gian và tích hợp AI

2026-06-06

Đặt giá chào bán ở mức 135 USD

SpaceX sẽ thực hiện chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) vào ngày 12/6. Công ty dự kiến doanh thu cả năm 2025 đạt 18,67 tỷ USD, dù vẫn có triển vọng lỗ ròng, nhưng vốn hóa thị trường có thể lên tới khoảng 1,77 nghìn tỷ USD, mức lớn nhất trong lịch sử Mỹ. Viễn cảnh về thám hiểm không gian và trí tuệ nhân tạo (AI) mà ông Elon Musk vẽ ra cũng chính là thước đo kỳ vọng của giới đầu tư.

Ngày 3/6, SpaceX đã ấn định giá chào bán ở mức 135 USD/cổ phiếu trước khi tiến hành roadshow. Thông thường, doanh nghiệp sẽ định giá sau khi thăm dò nhu cầu từ các nhà đầu tư tổ chức, nhưng lần này nhà đầu tư được đặt trước lựa chọn có chấp nhận mức định giá cao ngất cho tầm nhìn của ông Musk hay không.

Di cư lên sao Hỏa và căn cứ trên Mặt Trăng

Trong mẫu S-1, tương đương bản cáo bạch, được công bố ngày 20/5, SpaceX nêu rõ sứ mệnh và chiến lược kinh doanh của mình. Trọng tâm là nỗi lo rằng nền văn minh nhân loại sẽ chỉ bị giới hạn trên Trái Đất. Mục tiêu cuối cùng mà SpaceX đặt ra là 'Thang Kardashev 2', khái niệm do Nikolai Kardashev đề xuất.

Đây là cấp độ mà loài người có thể gần như khai thác trọn vẹn năng lượng từ Mặt Trời. SpaceX cho rằng nếu việc triển khai điện mặt trời trong không gian và trung tâm dữ liệu ngoài không gian tiến triển, nhân loại sẽ tiến gần hơn tới ngưỡng đó. Ông Musk nhiều lần nói rằng nếu không mở rộng nền văn minh sang nhiều hành tinh ngoài Trái Đất, nhân loại sẽ không thể tồn tại.

Điểm đến được SpaceX tính đến là sao Hỏa. Công ty đặt mục tiêu xây dựng một thành phố cho 1 triệu người trên sao Hỏa, và quy mô này cũng được nêu trong bản cáo bạch như điều kiện để ông Musk, với tư cách nhà quản lý, nhận thưởng 1 tỷ cổ phiếu của công ty. Kế hoạch là dùng tên lửa lớn nhất thế giới 'Starship' để chở robot hình người 'Optimus' của Tesla lên trước như đội tiền trạm, rồi xây dựng khu dân cư có điện mặt trời và hạ tầng liên lạc.

Trước đó, công ty cũng có kế hoạch phát triển Mặt Trăng thành trạm trung chuyển. Nước trên bề mặt Mặt Trăng sẽ được dùng làm nhiên liệu, còn lớp regolith dạng cát sẽ được tận dụng làm vật liệu xây dựng. SpaceX dự định sử dụng máy phóng khối trên Mặt Trăng, vận hành bằng lực từ để tăng tốc phóng đi, nhằm đưa nhiên liệu và vệ tinh nhân tạo lên quỹ đạo với chi phí thấp.

Hợp nhất AI với hạ tầng không gian

SpaceX cũng đề cập tới các hoạt động mới dựa trên hạ tầng không gian. Các lựa chọn được nêu gồm vận tải tốc độ cao kết nối các đô thị lớn trên Trái Đất trong 30 phút, du lịch vũ trụ, sản xuất tận dụng môi trường vi trọng lực và khai thác tài nguyên tiểu hành tinh.

Tuy nhiên, trung tâm của chiến lược tăng trưởng lại là AI hơn cả lĩnh vực không gian. Ông Musk đã đưa xAI do mình dẫn dắt vào dưới trướng vào tháng 2/2026, qua đó xây dựng thế trận đối đầu với OpenAI và Google. SpaceX đang nhắm tới tăng trưởng bằng cách kết hợp không gian và AI.

Điểm nhấn là ý tưởng trung tâm dữ liệu ngoài không gian. Công ty sẽ phóng các vệ tinh mang máy chủ AI lên quỹ đạo Trái Đất để xử lý tính toán trong không gian. Có thể ngay từ năm 2028, công ty sẽ bắt đầu triển khai các vệ tinh chuyên dụng, và cuối cùng là phủ quanh Trái Đất bằng số lượng lớn vệ tinh phục vụ AI. SpaceX đã nộp lên Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) kế hoạch phóng tối đa 1 triệu vệ tinh.

Ông Musk cho rằng không gian, nơi có thể tận dụng ánh sáng Mặt Trời liên tục, có lợi thế hơn về năng lượng. Ông giải thích rằng trong các trung tâm dữ liệu trên mặt đất, nguồn điện là một yếu tố hạn chế, trong khi ngoài không gian có thể sử dụng năng lượng mặt trời miễn phí. Về lâu dài, ông đặt mục tiêu triển khai năng lực tính toán AI quy mô 1 terawatt mỗi năm trong không gian. Kế hoạch còn bao gồm khai thác tài nguyên trên Mặt Trăng và sản xuất vệ tinh cũng như tấm pin mặt trời.

Sản xuất hàng loạt chip bán dẫn và tích hợp dọc

SpaceX cũng sẽ bước vào sản xuất hàng loạt chip bán dẫn cho AI. Tháng 3, ông Musk công bố ý tưởng 'TeraFab' như một dự án chung giữa SpaceX và Tesla. Mục tiêu là tự sản xuất chip cần thiết cho năng lực tính toán AI quy mô 1 terawatt mỗi năm, nhằm bù đắp tình trạng thiếu năng lực cung ứng của các nhà sản xuất gia công lớn như TSMC và Samsung Electronics.

Cho rằng doanh nghiệp nào kiểm soát được tài nguyên tính toán và dữ liệu sẽ thắng trong cuộc đua AI, ông Musk thúc đẩy tích hợp dọc đến mức triệt để. Từ thương vụ mua lại X năm 2022, ông tiếp tục phát triển mô hình nền tảng 'Grok' tại xAI, rồi đến năm 2025 để xAI mua lại X nhằm thu hút lượng dữ liệu lớn. Hiện cả hai công ty đều thuộc SpaceX.

Tuy vậy, mức độ sử dụng Grok vẫn còn hạn chế. Theo công ty nghiên cứu Sensor Tower của Mỹ, số người dùng ứng dụng trong tháng 4 là 51 triệu, chỉ bằng khoảng 5% của ChatGPT. Ông Musk đang có kế hoạch tận dụng thông tin tập trung trên X cùng hạ tầng tính toán ở phía không gian để tìm cách bứt lên.

Sự mở rộng của đế chế Musk

Việc SpaceX niêm yết cũng có thể trở thành công cụ kéo giá trị lên cho nhiều doanh nghiệp mà ông Musk đang nắm giữ. X, được mua lại với giá 44 tỷ USD vào năm 2022, đang hoạt động kém hiệu quả, và khi sáp nhập với xAI, tổng giá trị của hai công ty được định giá ở mức 250 tỷ USD. Các nhà đầu tư của X và xAI đã nhận cổ phiếu SpaceX thông qua hoán đổi cổ phiếu, nên lợi nhuận từ IPO đang được chú ý.

Ông Musk không chỉ kiểm soát SpaceX mà còn Tesla, Neuralink và The Boring Company. Tổng giá trị của các công ty liên quan đã vượt 3 nghìn tỷ USD, phình lên ngang ngửa Microsoft của Mỹ. Xung quanh việc tái cơ cấu sau niêm yết, cũng xuất hiện đồn đoán về khả năng hợp nhất SpaceX và Tesla.

Tập trung tài sản và rủi ro quản trị

Nếu IPO thành công, tài sản của ông Musk sẽ càng tập trung hơn nữa. Theo Forbes, tại thời điểm ngày 2/6, giá trị tài sản ròng của ông vào khoảng 826 tỷ USD. Nếu cổ phiếu SpaceX mà ông nắm giữ tăng sau khi niêm yết, tài sản của ông có thể chạm mốc 1 nghìn tỷ USD.

Trong khi đó, những lo ngại về cấu trúc kiểm soát vẫn còn. Tại SpaceX, nhờ việc phát hành cổ phiếu ưu đãi, ông Musk dự kiến vẫn sẽ giữ 80% quyền biểu quyết ngay cả sau khi niêm yết. Công ty chiếm 80% số vụ phóng tên lửa của các nước phương Tây, còn Starlink cũng có vị thế áp đảo trong lĩnh vực truyền thông vệ tinh. Như trường hợp sử dụng ở Ukraine đã cho thấy, hạ tầng của công ty gắn chặt với an ninh quốc gia.

Nếu việc thống trị thị trường không gian và tích hợp mảng AI tiếp tục tiến triển, rủi ro thế giới bị chi phối bởi ý chí của ông Musk sẽ càng lớn hơn. Một trong những IPO lớn nhất lịch sử phản ánh sức sống của chủ nghĩa tư bản kiểu Mỹ, nhưng cũng phủ bóng lo ngại về sự tập trung quyền lực quá mức.

Nếu bài viết này hữu ích, hãy chia sẻ nhé.